Kënga që mbulon britmën!

Nga Arian Galdini

Fishkëllima vinte para britmës.

Ata e dinin orën.

Të dielave, kur mblidheshin në kishë, treni kalonte pranë tyre me njerëz që nuk po shkonin drejt një stacioni, por drejt vdekjes.

Në fillim dëgjuan rrotat.

Pastaj dëgjuan zërat. Pastaj kuptuan.

Dhe pikërisht atëherë filluan të këndonin më fort.

Erwin W. Lutzer, në When a Nation Forgets God, përcjell dëshminë e një të krishteri gjerman që e mbante atë fishkëllimë në ndërgjegje shumë kohë pasi treni kishte ikur.

Ai nuk kujtonte vetëm krimin që kalonte pranë kishës.

Kujtonte këngën e tyre.

Sepse kënga ishte mënyra si e mbuluan britmën.

Nuk po krahasoj ngjarje.

Nuk po barazoj kohë, vende, krime dhe përmasa që nuk duhen përdorur lehtë.

Po flas për një mekanizëm më të vjetër se çdo regjim dhe më të afërt se çdo histori, për mënyrën si njeriu, kur nuk do ta paguajë çmimin e përgjigjes, gjen një tingull më të lartë se ndërgjegjja e vet.

E keqja nuk kërkon gjithmonë që ta duam.

Shpesh i mjafton që të gjejmë një këngë mjaft të fortë për të mos e dëgjuar.

Kjo është pjesa më e frikshme e asaj dëshmie.

Jo vetëm treni.

Jo vetëm fishkëllima.

Jo vetëm ata që ishin brenda tij dhe po shkonin drejt vdekjes.

Por fakti se jashtë tij kishte njerëz që e dinin se diçka po ndodhte dhe që, në vend të dilnin nga kënga, e ngritën këngën më lart.

Kështu njeriu nuk e mohon gjithmonë të keqen.

Shpesh e menaxhon.

I vë sipër një zë tjetër.

Një zakon. Një ritual. Një shpjegim.

Një lodhje. Një ironi. Një fjali të zgjuar.

Një lutje të pambërritur te pendesa.

Një politikë të pambërritur te përgjegjësia.

Një protestë të pambërritur te akti.

Një realizëm që nuk është mençuri, por frikë e veshur si përvojë.

Njeriu nuk ka bëhet i mirë duke mos bërë të keqen.

Ndonjëherë e keqja shërbehet edhe kur njeriu gjen mënyra për të mos e dëgjuar atë.

Dhe disa prej tyre duken të bukura.

Duken të arsyeshme. Duken të kulturuara. Duken të kujdesshme. Duken të qytetëruara.

Një njeri mund të heshtë dhe ta quajë maturi.

Mund të mos hyjë në konflikt dhe ta quajë paqe.

Mund të mos marrë përgjegjësi dhe ta quajë realizëm.

Mund të dijë gjithçka dhe ta quajë kthjelltësi, ndërsa në të vërtetë ka gjetur një mënyrë më elegante për të mos vepruar.

Dija, kur nuk bëhet përgjegjësi, mund të bëhet strehë.

Kjo është një nga tragjeditë më të holla të njeriut modern.

Ai nuk është më gjithmonë i paditur.

Përkundrazi, di shumë.

Lexon, sheh, dëgjon, komenton, shpërndan, përqesh, analizon, dyshon, demaskon, thotë se i ka kuptuar të gjithë.

Por njohja nuk e bën domosdoshmërisht më të lirë.

Nganjëherë e bën më të rehatshëm, sepse i jep ndjesinë e epërsisë pa ia kërkuar koston e ndërhyrjes.

Ai thotë: “Unë e dija.”

Por fishkëllima nuk pyet vetëm nëse e dije.

Pyet çfarë bëre me atë që dije.

Në Shqipërinë e sotme, ne nuk këndojmë himne për të mos dëgjuar trenin.

Ne prodhojmë zhurmë.

Kemi ekrane, studio, rrjete, statuse, ironi, thirrje, akuza, replika, protesta, dosje që hapen dhe dosje që lodhen.

Kemi një publik që flet shumë dhe një ndërgjegje që shpesh mbetet pa trup.

E keqja kalon pranë nesh jo gjithmonë si tren i largët, por si gardh në breg, si tender i errët, si pronë në mjegull, si leje e pazbardhur, si zë pushteti që e quan çdo kërkesë për llogari pengesë ndaj zhvillimit, si forcë private që del para ligjit, si studio ku fjalët shtohen derisa përgjegjësia zhduket.

Ne nuk vuajmë nga mungesa e zërit.

Vuajmë nga mungesa e aktit.

Kjo është arsyeja pse zhurma është bërë kënga jonë e re.

Një status mund ta qetësojë njeriun për pak kohë, sepse i jep ndjesinë se nuk heshti.

Një sharje mund ta shpëtojë nga turpi i mosveprimit, sepse i jep ndjesinë se luftoi.

Një ironi mund ta mbrojë nga përgjegjësia, sepse e bën të duket më i zgjuar se dhimbja.

Një studio mund ta kthejë plagën në temë derisa të mos mbetet më njeri që e mban në trup.

Një protestë mund të nisë nga ndërgjegjja dhe prapë të rrezikojë të merret peng nga mikrofoni.

Edhe protesta mund të bëhet këngë, kur zëri i saj e do më shumë mikrofonin se qytetarin.

Kjo duhet thënë me kujdes, sepse protesta, kur kërkon dokumentin, kur kërkon llogari, kur i kujton pushtetit se mandati nuk është pronësi, është një formë e nevojshme e ndërgjegjes publike.

Një vend pa protestë është shpesh një vend ku frika ka mësuar të sillet si qetësi.

Por protesta nuk është automatikisht akt vetëm sepse është e zhurmshme.

Ajo bëhet akt kur e mbron qytetarin nga përdorimi, kur kërkon të vërtetën më shumë se skenën, kur nuk e kthen plagën në pronë të re, kur nuk e lë mikrofonin ta zëvendësojë mandatin e ndërgjegjes.

Shqipëria nuk shpëton kur zhurma e pushtetit zëvendësohet me zhurmën e protestës.

Shpëton kur qytetari nuk e lejon më askënd ta marrë hua, as me mandat, as me mikrofon, as me flamur, as me plagë.

Ky është kufiri që na duhet sot.

Jo heshtje. Jo ftohtësi.

Jo largim nga historia.

Por një urti që nuk e lë zemërimin të bëhet pronë e tjetrit.

Një Shqipëri që mendon përpara se të brohorasë, që kërkon dokumentin përpara se të adhurojë pamjen, që kërkon mandatin përpara se të ndjekë mikrofonin, që kërkon karakterin përpara se të dorëzohet te zëri më i lartë.

Në Shqipërinë e Edi Ramës, fishkëllima nuk është mungesë informacioni.

Është tepricë zhurme mbi përgjegjësinë.

Ky pushtet nuk ka qeverisur vetëm me vendime.

Ka qeverisur edhe me imazh, me shfaqje, me tallje, me lodhje të publikut, me atë mënyrë të të folurit ku çdo pyetje kthehet në teatër, çdo protestë në prapaskenë, çdo akuzë në sulm, çdo dokument në bezdi dhe çdo kërkesë për llogari në pengesë ndaj zhvillimit.

Ai nuk e ka vrarë pyetjen vetëm duke e ndaluar.

Shpesh e ka vrarë duke e kthyer në shfaqje.

Nuk i përgjigjet dokumentit, i jep publikut një skenë.

Nuk i përgjigjet pronës, i jep një pamje projekti.

Nuk i përgjigjet hallit, i jep një histori komunikimi.

Nuk i përgjigjet qytetarit, i jep një ndarje mes “të përdorurve” dhe “të ndershmëve”.

Ky është pushteti që nuk e hesht gjithmonë fishkëllimën.

E mbulon me regji.

Por, po të ndalemi vetëm te pushteti, teksti bëhet i lehtë.

Faji bëhet i jashtëm.

Ndërgjegjja shpëton shumë shpejt.

Dhe kjo është një mënyrë tjetër për ta ngritur këngën më fort.

Sepse e keqja nuk fiton vetëm me ata që e bëjnë.

Fiton edhe me ata që e kuptojnë, por e ruajnë veten nga kostoja e përballjes.

Fiton me njeriun që kërkon drejtësi, por nuk do të humbë privilegjin e vogël që i vjen nga padrejtësia.

Fiton me qytetarin që qan për Republikën, por kërkon derën anësore kur i duhet vetes.

Fiton me të mirin që nuk pranon të bëhet i dobishëm, sepse dobishmëria ka kosto, ndërsa mirësia private ka rehati.

Nuk flitet këtu për heroizëm të madh.

Flitet për gjëra më të thjeshta dhe më të vështira se heroizmi, të mos gënjesh kur të kërkohet të gënjesh, të mos heshtësh kur heshtja jote bëhet mbulesë, të mos tallësh atë që ngrihet vetëm sepse ti nuk ke guxim të ngrihesh, të mos e quash të pamundur atë që nuk ke dashur ta provosh, të mos i japësh zë hajdutit vetëm sepse është i fortë, të mos e kthehesh zemërimin në spektakël për të mos e kthyer dijen në përgjegjësi.

Një nga këngët më të rrezikshme që kemi shpikur është fjalia: “Të gjithë njësoj janë.”

Ajo tingëllon si mençuri, por shpesh është dorëzim.

Tingëllon si realizëm, por shpesh është lodhje.

Tingëllon si përvojë, por shpesh është heqje dorë nga gjykimi.

Kur themi “të gjithë njësoj janë”, nuk po bëjmë gjithmonë kritikë të thellë.

Shpesh po i japim vetes leje të mos dallojmë më, të mos zgjedhim më, të mos rrezikojmë më, të mos mbajmë më peshën e një vendimi.

Dhe kur një popull heq dorë nga gjykimi, ai nuk ka më nevojë të pushtohet.

Fillon të vetë-administrojë dorëzimin e vetë.

Kjo është arsyeja pse fishkëllima e trenit është ende histori e rrezikshme.

Nuk na lejon të fshihemi pas dijes.

Ata e dinin orën. E dëgjonin trenin.

E dëgjonin britmën. Dhe këndonin më fort.

Ne e dimë orën tonë.

E dimë kur ngrihet gardhi.

E dimë kur media pastron.

E dimë kur zemërimi përdoret.

E dimë kur mikrofoni kërkon të zëvendësojë mandatin.

E dimë kur pushteti e kthen dokumentin në bezdi dhe kur protesta e kthen plagën në material.

E dimë.

Dhe prapë, shumë herë, këndojmë më fort.

Këndojmë me statuse, me sharje, me ironi, me “unë e thashë”, me “nuk bëhet ky vend”, me “të gjithë njësoj janë”, me poza pastërtie dhe me zemërim të marrë hua, derisa britma të mos dëgjohet më.

Pastaj shkojmë të flemë.

Dhe aty fillon gjyqi i vërtetë.

Sepse fishkëllima nuk mbetet në shina.

Ajo hyn në ndërgjegje.

Aty nuk e mbulon dot më studioja, kafeneja, rrjeti social, partia, ironia, as ajo krenaria e vogël e njeriut që thotë, unë e dija.

Dija nuk të shpëton kur nuk bëhet përgjegjësi.

Prandaj, në kohën tonë, akti nuk është gjithmonë të bërtasësh më fort.

Ndonjëherë akti është të kërkosh letrën, të pyesësh kush e firmosi, kush përfiton, kush e mandatoi, kush flet në emër të kujt, ku është dokumenti i pushtetit, ku është prokura e protestës, ku është fakti i medias dhe ku është dinjiteti i qytetarit.

Pa këto, edhe zemërimi mund të bëhet këngë, edhe protesta mund të bëhet zhurmë, edhe anti-e keqja mund të bëhet maskë e një pronari tjetër.

Nëse jo, treni do të kalojë përsëri.

Jo sepse nuk e dëgjuam, por sepse mësuam ta mbulojmë.

Dhe një ditë, kur zhurma të ketë ikur, kur statuset të jenë harruar, kur debatet të jenë djegur, kur gardhet të jenë bërë pronë, kur tenderët të jenë bërë histori, kur dosjet të jenë mbyllur ose lodhur, kur secili prej nesh të mbetet vetëm me atë që nuk bëri, fishkëllima do të kthehet.

Jo si lajm.

Jo si debat.

Jo si temë.

Si gjyq i brendshëm.

Atëherë nuk do të na pyesë kush kishte faj.

Do të na pyesë pse kënduam.

Dhe nëse ende kemi kohë, përgjigjja nuk duhet të jetë një këngë tjetër.

Duhet të jetë akti, dokumenti i kërkuar, mandati i provuar, fjala e mbajtur, njeriu i mbrojtur, qytetari që nuk merret hua, Shqipëria që nuk e mbulon fishkëllimën, por del përpara saj me ndërgjegje, me urti dhe me karakter.

Arian Galdini