Prona private kërkon shtet publik!

Nga Arian Galdini

Kur dora private prek qytetarin para se ligji të flasë qartë, konflikti nuk është më vetëm pronë.

Është Republikë.

Këtu fillon çështja më e rëndë e Zvërnecit. Jo te protesta si pamje.

Jo te projekti si premtim.

Jo te investitori si emër.

Jo te prona private si problem.

Por te çasti kur qytetari, ende pa marrë shpjegim të plotë nga shteti, përballet me forcë që nuk mban mbi vete autoritetin publik të ligjit.

Në një vend të lirë, prona private duhet mbrojtur.

Por forca private nuk mund të bëhet shtet.

Prona është themel i lirisë.

Ajo mbron njeriun nga arbitrariteti, nga turma, nga politika, nga grabitja, nga shteti që do ta trajtojë jetën si pronë të vet.

Protesta nuk qëndron mbi ligjin.

Prona nuk qëndron mbi dinjitetin publik.

Investitori nuk është fajtor pse investon.

Siguria private mund të ruajë një hapësirë.

Por asnjë prej këtyre nuk i jep dorës private të drejtën të marrë pamjen e shtetit mbi trupin e qytetarit.

Këtu është kufiri.

Roja private mbron një hapësirë të kontraktuar.

Shteti mbron rendin e përbashkët.

Roja ka detyrë shërbimi.

Shteti ka përgjegjësi publike.

Roja mund të ruajë objektin brenda ligjit.

Shteti garanton që as pronari, as protestuesi, as investitori, as banori, as polici, as roja, nuk dalin mbi ligjin.

Kur këto role ngatërrohen, qytetari nuk e di më përballë kujt qëndron, ligjit apo interesit.

Pamjet dhe raportimet nga Zvërneci, ku u përmendën përplasje me roje private, përdorim spraji, shoqërime, hetime ndaj punonjësve të sigurisë dhe korrigjim i mëvonshëm nga policia pas një raportimi të gabuar fillestar, nuk duhet të trajtohen si hollësi e një proteste të tensionuar.

Ato e nxorën çështjen në një nivel tjetër, kush ka të drejtë ta prekë qytetarin në emër të rendit?

Forca është fjala e fundit e shtetit.

Prandaj duhet të jetë më e kontrolluara.

Shteti nuk ka forcë që të jetë i frikshëm.

Ka forcë që i forti të mos jetë më i frikshëm se ligji.

Forca publike nuk është e shenjtë sepse e mban shteti, bëhet e ligjshme vetëm kur i nënshtrohet ligjit.

Kur përdoret pa masë, bëhet dhunë.

Kur lihet të marrë fytyrë private, bëhet kërcënim për vetë rendin që duhet të mbrojë.

Monopoli publik i forcës nuk është privilegj i qeverisë.

Është garancia e qytetarit që i forti nuk do ta prekë me dorë private.

Kjo është arsyeja pse prona private kërkon shtet publik.

Jo shtet armiqësor ndaj pronës.

Jo shtet që i trembet investimit.

Jo shtet që dorëzon rendin te zhurma.

Por shtet të paanshëm, të dukshëm, të përgjegjshëm, që mbron pronën pa poshtëruar qytetarin dhe mbron qytetarin pa shkelur pronën.

Pa këtë masë, prona private mund të marrë pamjen e një pushteti të vogël.

Pa këtë masë, kantieri mund të duket më i shpejtë se ligji.

Pa këtë masë, qytetari mëson se kur projekti bëhet i madh, shteti bëhet i largët.

Në modelin e sotëm të qeverisjes, projekti shpesh merr dinjitet institucional më shpejt se qytetari merr sqarim.

Këtu nis pabarazia.

Investitori vjen me gjuhë strategjike.

Banori vjen me dyshim.

Projekti vjen me premtim.

Qytetari vjen me pyetje.

Shteti shfaqet i shpejtë për lehtësinë e projektit dhe i vonuar për qartësinë e njeriut.

Kur përplasja ndodh, qytetari nuk duhet të takojë më parë trupin e forcës sesa fytyrën e drejtësisë.

Nëse ndodh kjo, problemi nuk është më komunikim.

Është rend.

Një qeveri që e quan çdo kundërshtim “frikë nga zhvillimi” nuk kupton se zhvillimi nuk matet vetëm nga paratë që sjell, por nga njeriu që nuk poshtëron.

Një projekt që ka nevojë për roje më të dukshme se sqarimi, për spraj më të shpejtë se përgjegjësia, për trup privat më të pranishëm se autoriteti publik, nuk është ende zhvillim i pjekur.

Është fuqi që kërkon të kalojë.

Dhe shteti nuk mund të jetë shoqërues i fuqisë.

Duhet të jetë kufiri i saj.

Kur qytetari kërkon të drejtën dhe merr forcë, çështja nuk është më vetëm pronë.

Është shtet.

Është pyetja nëse në territorin shqiptar vendos ligji publik apo rendi i atij që ka më shumë fuqi në terren.

Është dallimi midis pronës private dhe shtetit privat.

Është pika ku një Republikë e kupton se liria e pronarit nuk mund të ndërtohet mbi pasigurinë e qytetarit.

Një roje private nuk mund të jetë fytyra e parë e rendit.

Nuk mund të jetë më e shpejtë se sqarimi.

Nuk mund të jetë më e sigurt se shteti në prekjen e trupit të qytetarit.

Nuk mund ta mësojë qytetarin ku mbaron prona dhe ku fillon bindja.

Siguria private është e ligjshme kur mbron një hapësirë brenda ligjit.

Bëhet alarm kur duket sikur zëvendëson ligjin.

Duhet zbardhur kush e mbajti forcën, kush e urdhëroi, kush e kontrolloi, kush e përdori dhe kush dha llogari.

Jo për hakmarrje.

Për të provuar se forca në këtë vend ka zot ligjor, jo padron privat.

Kjo peshon më shumë se çdo deklaratë qetësuese.

Nëse një kompani private ka tejkaluar kufirin, ajo duhet të përgjigjet.

Nëse policia ka raportuar gabim, duhet të përgjigjet.

Nëse protestuesi ka shkelur ligjin, duhet të përgjigjet.

Nëse prona është private, duhet të mbrohet.

Nëse banori ka pretendim, duhet të dëgjohet.

Nëse investitori është në të drejtën e vetë, duhet ta provojë me ligj të qartë.

Nëse shteti thotë se gjithçka është e rregullt, e vërteta publike duhet të jetë më e fortë se çdo pamje force.

Rendi nuk mbahet me errësirë.

Mbahet me përgjegjësi.

Prona private nuk kërkon shtet të përkulur.

Kërkon shtet të drejtë.

Investimi serioz nuk kërkon qytetar të trembur.

Kërkon qytetar të sqaruar.

Ligji nuk kërkon trupa private që duken si sovranë të vegjël.

Kërkon kufij që askush nuk i zëvendëson.

Zvërneci nuk duhet lexuar vetëm si përplasje mes protestuesve dhe rojeve.

Në plan më të thellë, aty u pa çfarë ndodh kur një konflikt që duhej të zgjidhej me dokument, dëgjesë, gjykatë dhe shtet të paanshëm, mbërrin te trupi i qytetarit.

Aty ku duhej të ishte fjala publike, shfaqet forca.

Aty ku duhej të ishte shteti, qytetari sheh së pari interesin e ruajtur privatisht.

Kjo nuk duhet të normalizohet.

Një vend që mësohet me këtë pamje nuk humb vetëm një konflikt prone.

Humb masën e vet republikane.

Nesër, i njëjti rend mund të shfaqet në një mal, në një pyll, në një lagunë, në një fshat, në një plazh, kudo ku qytetari ka më pak fuqi se projekti dhe shteti shfaqet vonë për të qenë arbitër.

Pikërisht sepse prona është private, shteti duhet të jetë publik.

Më publik se kurrë.

Më i qartë se kurrë.

Më i paanshëm se kurrë.

Më i ashpër se kurrë me çdo forcë që del jashtë kufirit të vet.

Sepse prona private nuk mbrohet duke e bërë qytetarin të ndihet pa shtet.

Mbrohet duke e bërë shtetin aq të drejtë, sa edhe qytetari, edhe pronari, edhe investitori ta dinë se askush nuk ka më shumë trup se ligji.

Në një Republikë, qytetari nuk duhet ta mësojë kufirin e pronës nga dora private.

Duhet ta mësojë nga ligji.

Një vend mund të pranojë kapital të madh.

Mund të ndërtojë resorte.

Mund të zhvillojë bregdetin.

Por nuk mund të pranojë që qytetari të takojë më parë forcën private se shtetin e vet.

Aty ku ndodh kjo, problemi nuk është më vetëm projekti.

Problemi është Republika.

Nëse shteti nuk e ruan qytetarin përballë forcës private, nesër nuk do të ruajë dot as pronën private përballë grabitqarit më të fortë.

Sepse prona, tregu dhe investimi nuk jetojnë nga dobësia e shtetit.

Jetojnë nga drejtësia e tij.

Arian Galdini