Kur fundi nuk është krismë, por heshtje!

Nga Arian Galdini

Jo çdo fund e shpall veten.

Disa botë nuk shemben përpara syve tanë. Ato zbehen.

Ruajnë pamjen e rendit, mekanizmin e ditës, dritat, tregun, gjuhën, ritmin e zakonshëm të jetës, dhe pikërisht në këtë vazhdimësi të sipërfaqes fshehin rrënimin e tyre më të thellë.

Funksioni mbetet. Kuptimi tërhiqet.

Fjala qarkullon. Pesha zhduket.

Njeriu lëviz brenda botës së vet, por nuk e mban më.

Kjo është forma më e frikshme e fundit.

Jo ajo që vjen me zjarr e tronditje, por ajo që hyn pa trokitur, që zë vend në zakon, që e hollon ngadalë shpirtin e një kohe, derisa qytetërimi mbetet i gjallë në dukje dhe bosh në qendër.

Bota nuk mbaron gjithmonë kur shpërthen.

Shpesh mbaron kur zbrazet.

Kur njeriu pushon së qenuri qendër morale e botës së vet.

Kur fjala nuk mbart më barrë, por vetëm qarkullim.

Kur drejtësia nuk thyhet me dhunë të hapur, por zëvendësohet me procedurë pa ndërgjegje.

Kur e keqja nuk vjen më me fytyrë ujku, por me fytyrë administratori.

Kur njeriu nuk e tradhton më të vërtetën me pasion, por e lë të bjerë nga duart me lodhjen e atij që nuk e ndien më peshën e saj.

Ky është apokalipsi i kohës sonë.

Jo shpërthimi.

Shterja.

Ne kemi mësuar t’i frikësohemi fundit si katastrofë të menjëhershme.

Si luftë e madhe.

Si përplasje që detyron edhe të verbrit të shohin.

Por fundet më të rënda nuk vijnë kështu.

Vijnë si ulje e standardit të shpirtit.

Si mpirje e dallimit mes asaj që ka peshë dhe asaj që vetëm qarkullon.

Si pranim i ngadaltë i një jete ku gjithçka funksionon dhe pak gjëra janë të gjalla.

Si përkulje e njeriut përpara rehatisë, rendimentit, algoritmit, frikës për të mos mbetur pas, nevojës për të qenë diku pa qenë askund.

Këtu fillon heshtja që vret.

Jo heshtja e soditjes.

Jo heshtja e lutjes.

Jo heshtja e pjekurisë.

Por heshtja e shpirtit të dorëzuar.

Heshtja e njeriut që nuk ka më forcë ta quajë gjënë me emrin e saj.

Heshtja e atij që e sheh shtrembërimin dhe nuk e kundërshton.

Heshtja e atij që kupton se diçka po prishet në themel, por zgjedh të mbetet funksional.

Heshtja e atij që pranon të jetojë pa konflikt me kohën, edhe kur kjo do të thotë të jetojë pa konflikt me gënjeshtrën.

Një qytetërim nuk bëhet bosh brenda natës.

Ai hollohet.

E humb peshën siç e humb trupi gjakun.

E humb qendrën siç e humb njeriu drejtimin kur ecën gjatë në mjegull dhe, nga frika për të ndaluar, vazhdon të ecë edhe pse nuk di më ku po shkon.

Fillimisht zbehen fjalët që dikur kishin autoritet, e vërteta, nderi, shërbesa, përgjegjësia, sakrifica, turpi, besa, drejtësia.

Më pas zbehen format që i mbanin këto fjalë të gjalla: familja si vend formimi, shkolla si punë e karakterit, kultura si peshore e shpirtit, politika si barrë dhe jo si karrierë, kombi si disiplinë e përbashkët dhe jo si folklor i lënduar.

Më pas zbehet vetë njeriu i brendshëm.

Ai mbetet i aftë të llogarisë, të reagojë, të prodhojë, të konsumojë, të përshtatet.

Por nuk di më të qëndrojë.

Dhe kur njeriu nuk di më të qëndrojë, gjithçka fillon të rrëshqasë.

Ky është problem antropologjik para se të bëhet politik.

Sepse fundi nuk vjen së pari si krizë institucionesh.

Vjen si krizë njeriu.

Vjen kur lloji i njeriut që duhet t’i mbajë institucionet nuk ka më peshë të mjaftueshme për t’i mbajtur.

Ligjet mund të mbeten të shkruara.

Procedurat mund të vazhdojnë.

Zyrat mund të hapen çdo mëngjes. Universitetet mund të japin diploma.

Mediat mund të flasin pa pushim.

Tregu mund të punojë.

Qyteti mund të ketë drita.

Por nëse njeriu i brendshëm është tërhequr, nëse qendra morale është dobësuar, nëse fjala ka humbur gravitetin e saj, atëherë bota vazhdon pa kuptim.

Dhe kjo është forma më e rrezikshme e fundit, kur gjithçka duket se vazhdon, ndërsa ajo që duhej ta justifikonte vazhdimin ka vdekur.

Në këtë kuptim, fundi nuk është ngjarje.

Është proces zbrazjeje.

Ai fillon kur njeriu zëvendëson të vërtetën me komoditetin.

Kur guximin e zëvendëson me mençurinë e rreme të përshtatjes.

Kur shpirti nuk ngrihet më për të thënë jo. Kur e keqja nuk ka më nevojë të imponohet, sepse gjen përballë vetes jo rezistencë, por lodhje.

Jo njerëz të këqij në kuptimin klasik, por njerëz të holluar, të fragmentuar, të shpërndarë, të gatshëm të bëjnë kompromis me pothuaj gjithçka, me kusht që të mos shqetësohet qetësia e sipërfaqes.

Një shoqëri e tillë nuk shembet me trumbeta.

Ajo tretet.

Dhe tretja e saj është më e rëndë se përplasja, sepse nuk prodhon as alarm moral.

Një shpërthim, sado tragjik, e detyron njeriun të shohë.

Një krismë e madhe i jep edhe ndërgjegjes një çast kthjellimi.

Por heshtja e zbrazët e mpin atë.

E bën njeriun të jetojë brenda rrënimit si brenda motit.

Pa e emërtuar më.

Pa e ndjerë më si skandal.

Pa e kuptuar më se ajo që po humbet nuk është vetëm rendi i jashtëm, por forma e vetë njeriut.

Ky është rreziku më i madh i kohës sonë, jo vetëm brutaliteti.

Është banalizimi i rrënimit.

Kur e vërteta bëhet vetëm një opinion mes të tjerëve, kur gënjeshtra humb turpin, kur ndërgjegjja zëvendësohet me pozicionim, kur mendimi kthehet në reagim dhe karakteri në performancë, atëherë fundi nuk ka më nevojë për shfaqje të mëdha.

Mjafton vazhdimi. Mjafton përsëritja.

Mjafton zhurma.

Mjafton një botë ku njerëzit dinë gjithnjë e më shumë dhe shohin gjithnjë e më pak.

Një botë ku fjala përdoret shumë dhe rrallë besohet.

Një botë ku njeriu nuk është më i keq në mënyrë dramatike, por më i holluar.

Më pak i aftë të mbajë peshë.

Më pak i aftë të dallojë, të nderojë, të rezistojë.

Ky hollim i njeriut është ngjarja më e madhe e epokës sonë.

Jo vetëm për shkak të teknologjisë.

As vetëm për shkak të tregut.

Por sepse pothuaj çdo gjë po e shtyn njeriun të jetojë në sipërfaqe.

Ritmi i ditës. Ekonomia e vëmendjes.

Politika e frikës. Kultura e imazhit.

Shkollimi që jep instrumente, por jo domosdo formë.

Mediat që shtojnë zhurmën, por jo peshën.

Rrjetet që shumëfishojnë reagimin dhe rrallojnë soditjen.

Në këtë klimë, fundi vjen jo kur njeriu nuk ka më mjete, por kur nuk ka më qendër.

Dhe një njeri pa qendër është i përdorshëm për çdo gjë.

Ai mund të administrojë pa kuptuar.

Mund të bindet pa gjykuar.

Mund të flasë pa thënë asgjë.

Mund të prodhojë pa e ditur çfarë po shkatërron.

Mund të bashkëpunojë me të keqen jo nga urrejtja, por nga mungesa e peshës.

Mund ta kalojë jetën duke kryer funksione, pa hyrë kurrë në të vërtetën e asaj që është.

Kjo është tragjedia e madhe e njeriut të zbrazur.

Ai nuk e rrënon botën domosdo me vullnetin për ta rrënuar.

Shpesh e rrënon duke mos qenë mjaftueshëm njeri për ta mbajtur.

Për këtë arsye, shpresa nuk nis te një program i ri.

As te një elitë e re.

As te një sistem i ri simbolesh.

Shpresa nis te rikthimi i njeriut te qendra e vet.

Te rindërtimi i vetes si përgjigje ndaj kohës. Te mospranimi për t’u bërë aparat.

Te refuzimi për të jetuar pa gravitet të brendshëm.

Te vendimi që fjala të mos jetë më vetëm tingull, që drejtësia të mos jetë më vetëm dekor, që mendimi të mos jetë më vetëm ushtrim i inteligjencës, por formë e përgjegjësisë.

Kjo kërkon një akt që sot është bërë rrallë: të sodisësh.

Jo si luks estetik.

Si akt dinjiteti.

Një njeri që di të sodisë nuk është njeri që ka dalë nga bota.

Është njeri që nuk pranon ta përdorë botën pa e parë.

Njeri që nuk e trajton tjetrin si funksion.

Njeri që e kupton se sendet kanë peshë, se koha ka drejtim, se fjala ka barrë, se e vërteta nuk është material bindjeje, por dritë nën të cilën njeriu duhet të peshohet.

Soditja nuk është kundër veprimit.

Është kushti që veprimi të mos bëhet barbar.

Këtu fillon rikthimi nga fundi.

Jo kur bota ndryshon fytyrë.

Kur njeriu rifiton peshë.

Kur njeriu ndalon së qeni vetëm konsumator i botës dhe bëhet përsëri mbajtës i saj.

Kur ndalon së kërkuari vetëm çfarë i shërben dhe fillon të pyesë çfarë i kërkohet.

Kur fjala nuk përdoret më për të mbuluar zbrazëtinë, por për ta thirrur njeriun në përgjegjësi.

Kur shpirti nuk e quan më qetësi dorëzimin. Kur heshtja nuk është mpirje, por pjekje.

Kur refuzimi i së keqes nuk është më luks i pakicës, por formë e zakonshme e dinjitetit.

Një komb, po ashtu, nuk mbaron vetëm kur pushtohet.

Mbaron kur humb llojin e njeriut që mund ta mbajë.

Shqiptaria nuk rrënohet vetëm kur i këputet historia.

Rrënohet kur njeriu shqiptar nuk e ndjen më barrën për ta mbajtur atë me karakter.

Kur kombi mbetet flamur pa formim, krenari pa disiplinë, kujtesë pa vetëqeverisje, emocion pa peshë.

Një shqiptarizëm që nuk hyn në njeriun shqiptar dhe nuk e ndërton atë nga brenda, mbetet slogan identitar.

Një shqiptarizëm që formon njeri, bëhet forcë qytetëruese dhe pengesë ndaj çdo fundi të heshtur.

Në fund, pyetja më e rëndë nuk është nëse bota po shkon drejt fundit.

Pyetja është nëse njeriu do ta kuptojë fundin para se të bëhet vetë pjesë e heshtjes që e sjell.

Sepse fundi nuk është gjithmonë krismë.

Shpesh është dorëzim i brendshëm.

Shpesh është zbehje e peshës.

Shpesh është mpirje e shpirtit.

Shpesh është çasti kur njeriu pushon së mbajturi barrë dhe pranon të bëhet funksion.

Dhe po aq e vërtetë është kjo, nëse fundi vjen kur njeriu zbrazet, rikthimi fillon kur njeriu ndërtohet.

Prandaj bota nuk shpëtohet së pari nga shpërthimet.

Shpëtohet nga qendrat e brendshme që nuk pranojnë të shuhen.

Sepse ai që ruan peshën e vet, nuk shpëton vetëm veten.

Ai vonon fundin e botës.

Arian Galdini