Kur pushteti mëson të dëgjojë!

Nga Arian Galdini

Rreziku më i madh për lirinë nuk shfaqet gjithmonë kur pushteti mbyll derën.

Ndonjëherë shfaqet kur e hap, të fton të ulesh, të dëgjon me kujdes dhe, pasi ti ke mbaruar së foluri, vendos vetë çfarë do të thotë ankesa jote.

Në këtë çast, qytetari nuk heshtet. Përthithet.

Fjala e tij regjistrohet, pakënaqësia klasifikohet, protesta përkthehet në tregues dhe dëmi futet në një procedurë.

Pushteti nuk e mohon më plagën.

E merr nën administrim.

Nuk e dëbon kundërshtimin nga sistemi, e fut brenda tij, i heq kërkesën për zëvendësim dhe e rikthen si udhëzim për përmirësimin e vet.

Kjo është lëvizja që Edi Rama po përpiqet ta paraqesë si kthesë të mandatit të katërt.

Fillimisht erdhi “BESA”, qytetari me sy hapur, qeveria që matet, fjala politike që bëhet e kontrollueshme, njeriu që nuk mbetet spektator.

Më pas erdhi “Prania Besnike”, partia që dëgjon, troket, afrohet, tregon empati, përgjigjet, prodhon drejtues dhe jo vetëm ndjekës.

Mbi të dyja u ngrit argumenti i kohës europiane, Shqipëria ndodhet përpara një çasti historik dhe vazhdimësia e drejtimit paraqitet si garanci e përmbushjes së tij.

Në pamje të parë, kemi tri premtime të ndryshme.

Në të vërtetë, kemi një përqendrim të vetëm.

Qeveria merr të drejtën të përkthejë kritikën.

Partia merr përsipër marrëdhënien me qytetarin.

Drejtuesi merr përsipër interpretimin e së ardhmes kombëtare.

Ankesa, afërsia dhe koha politike vendosen nën të njëjtën dorë.

Kjo është arsyeja pse debati nuk mund të mbyllet me pyetjen nëse Rama po përdor një fjalë shqiptare, nëse ka përvetësuar një ide të artikuluar më herët apo nëse mekanizmat e rinj mund të japin ndonjë rezultat administrativ.

Çështja është më e thellë, a mundet pushteti që po gjykohet të zotërojë edhe gjuhën, procedurën dhe përfundimin e gjykimit mbi vetveten?

Një qeveri duhet të dëgjojë.

Duhet të dijë ku dështon administrata, sa vonon përgjigjja, çfarë dëmi prodhon një vendim dhe cilët zyrtarë nuk kryejnë detyrën.

Vetëkorrigjimi nuk është ves.

Një shtet që mëson nga gabimet është më i mirë se një shtet që i mohon ato.

Por vetëkorrigjimi nuk është sovranitet qytetar.

Këtu ndahet shërbimi nga Republika.

Shërbimi mund ta marrë ankesën, ta shqyrtojë, të kërkojë falje dhe të riparojë një gabim.

Republika fillon kur ekziston një autoritet që mund ta detyrojë qeverinë të bindet edhe kur ajo nuk dëshiron, kur gjykata mund ta rrëzojë vendimin e saj, institucioni i pavarur mund të vendosë përgjegjësi, media mund ta zbulojë të vërtetën dhe qytetarët mund ta largojnë shumicën pa marrë leje prej saj.

Një qeveri mund të ngrejë pasqyra për të parë fytyrën e vet.

Nuk mund të kërkojë që pasqyra të japë edhe vendimin përfundimtar mbi bukurinë e saj.

Kjo është dobësia themelore e “BESA”-s.

Ajo premton kontroll, por e vendos kontrollin pranë atij që duhet kontrolluar.

Premton fjalë të matshme, por procedura e matjes mbetet në orbitën e qeverisë.

Premton qytetarin gjykatës, por nuk tregon qartë se çfarë ndodh kur vendimi i qytetarit është, kjo qeveri nuk duhet të vazhdojë.

Qytetari nuk është gjykatës sepse plotëson një pyetësor.

Është gjykatës kur verdikti i tij mund të prodhojë pasojë.

Pa këtë fuqi, dëgjimi rrezikon të bëhet një formë e sofistikuar mirësjelljeje, pushteti të dëgjon, të falënderon për kontributin, korrigjon atë që i leverdis dhe ruan për vete të drejtën të vendosë se çfarë ndryshon, kush përgjigjet dhe nëse mandati duhet të vazhdojë.

Kritika lejohet të hyjë.

Pasoja nuk lejohet të dalë nga duart e pushtetit.

“Prania Besnike” e çon këtë problem më tej, sepse nuk mjaftohet me administratën.

Ajo vendos partinë në rrugën ndërmjet hallit dhe zgjidhjes.

Një parti politike ka të drejtë të jetë pranë qytetarëve.

Madje një parti që kujtohet për njerëzit vetëm në fushatë është moralisht e varfër.

Por partia qeverisëse nuk mund ta bëjë praninë e vet kusht të dukshëm ose të padukshëm për funksionimin e shtetit.

Qytetari nuk duhet të ketë nevojë për socialistët që të marrë atë që Republika ia detyrohet.

Nuk duhet të njohë koordinatorin e lagjes që dosja e tij të lëvizë.

Nuk duhet t’ia tregojë bindjen politike njeriut që troket në derë.

Nuk duhet të ndiejë mirënjohje ndaj partisë sepse administrata më në fund zbatoi ligjin.

E drejta që mbërrin përmes partisë humbet ngadalë natyrën e saj.

Fillon të duket si nder.

Dhe nderi politik prodhon detyrim.

Nuk është e nevojshme që dikush t’i kërkojë votën qytetarit në atë çast.

Mjafton që ai të mësojë se rruga më e shkurtër drejt shtetit kalon përmes njerëzve të partisë.

Borxhi krijohet përpara se të shqiptohet.

Vota mund të mbetet e fshehtë, por marrëdhënia e varësisë është mbjellë.

Prandaj testi i “Pranisë Besnike” nuk është sa dyer hap, sa ankesa mbledh apo sa fjalë të ngrohta përdor.

Testi është tjetër.

A mundet një qytetar ta kundërshtojë hapur Ramën, ta refuzojë PS-në, të punojë për largimin e saj dhe, megjithatë, të marrë të njëjtën të drejtë sipas të njëjtit ligj, pa vonesë ndëshkuese, pa ndërmjetës dhe pa shënim politik mbi emrin e tij?

Nëse po, kemi shtet.

Nëse jo, kemi parti që ka hyrë në enët e shtetit.

Kjo pyetje bëhet edhe më e rëndë kur Rama flet për prodhimin e drejtuesve dhe jo të ndjekësve.

Një organizatë nuk prodhon drejtues të lirë duke i mësuar të kritikojnë brenda dhomës dhe të dalin jashtë me një zë të vetëm.

Prodhon një pluralizëm të mbikëqyrur, mospajtim që lejohet deri në çastin kur kërkon të bëhet publik, të fitojë autorësi dhe të cenojë qendrën.

Në atë model, partia mund të shpërndajë praninë, por nuk shpërndan vendimin.

Mund të shumëfishojë veshët, por jo sovranitetin.

Dhe pikërisht këtu empatia, fjala më njerëzore e këtij projekti, mund të bëhet mbulesa më elegante e tij.

Rama ka të drejtë kur thotë se algoritmi nuk prodhon empati.

Por as empatia nuk prodhon vetvetiu liri.

Një pushtet mund të jetë i sjellshëm dhe i përqendruar.

Mund të ketë fytyrë njerëzore dhe duar që nuk lëshojnë asgjë.

Mund të të shohë në sy, të të thërrasë në emër dhe të vazhdojë ta mbajë vendimin, korrigjimin dhe gjykimin brenda së njëjtës qendër.

Liria nuk matet nga ngrohtësia e zërit të pushtetit.

Matet nga fuqia e njeriut për t’i thënë jo dhe për të mos humbur asnjë të drejtë.

Kjo është arsyeja pse Besa nuk mund të jetë emri i një teknologjie politike.

Besa nuk është thjesht premtimi i atij që flet.

Është e drejta që lind për tjetrin nga fjala e dhënë.

Nëse ai që premton zotëron edhe regjistrin e premtimit, kriterin e përmbushjes dhe verdiktin mbi veten, atëherë lidhja morale mbetet e paplotë.

Ai që jep Besën duhet të lidhet prej saj.

Nuk mund ta ndryshojë kuptimin kur i rëndon, ta masë sipas treguesit që zgjedh vetë dhe ta shpallë të mbajtur pa pëlqimin e atij ndaj të cilit është dhënë.

Për këtë arsye Besa politike ka nevojë për institucione që nuk janë besnike ndaj drejtuesit.

Gjykata duhet të jetë besnike ndaj ligjit.

Administrata ndaj të drejtës.

Parlamenti ndaj përgjegjësisë së mandatit. Partia ndaj lirisë së anëtarit për ta kundërshtuar.

Qeveria ndaj përkohshmërisë së pushtetit të vet.

Vetëm atëherë fjala kalon nga morali te Republika.

Rama, megjithatë, kërkon të mbajë të gjitha rolet në të njëjtën skenë.

Ai është drejtuesi i aparatit që kritikohet, autori i metodës që do ta korrigjojë, udhëzuesi i partisë që do të dëgjojë dhe interpretuesi i çastit historik që kërkon vazhdimësinë e tij.

Pas trembëdhjetë vjetësh, kjo nuk është rilindje nga jashtë.

Është pushteti që paraqitet si kura e sëmundjes së vet.

Mandati i katërt kërkon të gjykojë tri mandatet që e prodhuan dhe, pasi të ketë dhënë gjykimin, të shpallë veten zgjidhje.

Këtu Europa hyn në debat jo si argument kundër integrimit, por si provë e tij më e rreptë.

Një shtet europian nuk është shteti ku një drejtues bëhet i pazëvendësueshëm për rrugën europiane.

Është shteti ku rruga vazhdon pavarësisht se kush qeveris.

Nëse ndërrimi demokratik i kryeministrit rrezikon misionin kombëtar, atëherë misioni nuk është institucionalizuar.

Është personalizuar.

Europa nuk është njeriu që nuk duhet të largohet.

Është shteti që nuk ndalet kur ai largohet.

Prandaj pyetja ndaj Ramës nuk është nëse ka ende energji, zgjuarsi politike apo aftësi për ta riformuluar veten.

Ai i ka provuar prej kohësh këto cilësi.

Pyetja është më e rëndë, çfarë e bën mandatin e katërt zgjidhjen e një mënyre qeverisjeje që tri mandatet e para e krijuan, e ushqyen dhe e mbajtën?

Nuk mund të jesh njëkohësisht historia e problemit dhe pafajësia e kurës.

Në fund, qytetari i fillimit mbetet përpara nesh.

Ankesa e tij figuron në sistem.

Përfaqësuesi i partisë e ka dëgjuar.

Kryeministri ka shpjeguar kthesën e re.

Mund të jenë prodhuar raporte, tabela dhe premtime.

Por ai qytetar nuk ka nevojë që pushteti ta kuptojë më bukur padrejtësinë.

Ka nevojë që padrejtësia të mos varet prej mëshirës së tij.

Këtu kalon kufiri ndërmjet administrimit dhe lirisë: pushteti administron ankesën, Republika i jep njeriut mundësinë ta detyrojë pushtetin të përballet me pasojën.

Çdo qeveri që merr nën kontroll edhe mënyrën si duhet kundërshtuar fillon të zotërojë jo vetëm shtetin, por edhe kuptimin e qytetarisë.

Besa nis aty ku ky monopol mbaron.

Jo kur pushteti premton të dëgjojë.

Kur qytetari fiton fuqinë që fjala e tij ta ndalë, ta përgjegjësojë dhe, kur duhet, ta zëvendësojë pushtetin.

Shqipërisë nuk i duhet një metodë e re që e bën mandatin më të ndjeshëm.

I duhet një Republikë që e bën çdo mandat të përkohshëm.

Arian Galdini