Maduro dhe polica e rrezikut, çfarë i mëson Ballkanit një goditje amerikane, çfarë i kërkon Shqipërisë!

Nga Arian Galdini

Maduro, i mbajtur gjatë si i paprekshëm, sot del i prekshëm nga një vendim e aksion amerikan, që e nxori jashtë Venezuelës për ta vënë përballë ndjekjes penale në Shtetet e Bashkuara, dhe ky çast, pa brohoritje, pa mllef, i shtyn shtetet të dëgjojnë një gjuhë që zakonisht flitet te sigurimet, rreziku nuk është thjesht gjykim, rreziku është kategori që matet, çmohet dhe mbulohet.

Kur pushteti futet në këtë kategori, askush s’ka pse ta urrejë, mjafton të kuptojë se mbulesa nis të hiqet.

Në kohët e vjetra mjaftonte të ruaje turmën, uniformën, ekranin.

Sot mjafton gjithnjë e më pak.

Fuqitë e mëdha e peshojnë një regjim me një pyetje pa patos, a është i besueshëm për rendin, apo burim prishjeje?

Kur përgjigjja anon nga e dyta, bota nuk e trajton më si kundërshtar, e trajton si objekt rreziku.

Dhe objekti i rrezikut nuk fitohet me fjalime, sepse fjalimi nuk është garanci.

Kjo është arsyeja pse rasti Maduro s’është thjesht Venezuela.

Është provë se rreziku nuk ka më vetëm formën e armës, ka formën e çmimit të rrezikut.

Ky çmim nuk ngrihet me ulërimë, ngrihet me një send të vetëm, garanci që nuk pranohet më.

Kur garancia nuk pranohet, pushteti humb frymën e tij të padukshme, aftësinë për të lëvizur si i padiskutueshëm, për të marrë hua besim, për të ecur si të ishte jashtë rregullit.

Dhe ai që s’jep dot garanci, përfundon i mbyllur në vetvete, edhe kur ende mban podium.

Tri fjalë e mbajnë mbi shpinë këtë kohë si peshore të ftohtë, bankë-vizë-transaksion.

Në çastin kur një shtet bie në mosbesueshmëri, këto tri pika nuk binden nga retorika, binden nga dokumenti.

Pastaj gjithçka mblidhet në një fjalë të vetme që shpon epokën, transaksioni.

Kur transaksioni nuk kalon si më parë, pushteti kupton se mbulesa po hiqet.

Amerika Latine na e ka treguar prej dekadash si ndërtohet ky rrezik kur shteti shndërrohet në vegël të një pakice.

Kolumbia dhe Meksika nuk janë vetëm krime me armë, janë vende ku frika u kthye në ekonomi, ekonomia u kthye në pushtet, pushteti u kthye në shprehi sjelljeje.

Njerëzit nuk u mposhtën vetëm nga dhuna, u mposhtën nga mësimi i përditshëm: “mos u fut”, “mbaje kokën poshtë”.

Në atë terren, pushteti i errët nuk ka nevojë të ulërijë, mjafton të shfaqet si shembull fitues.

Dhe shembulli e ndërron moralin e shoqërisë, jo me predikim, por me frikë të përditshme.

Irani sjell një mësim tjetër, më të rafinuar dhe më i rrezikshëm, jo domosdoshmërisht me brutalitet të hapur, por me shpërndarje të fajit deri sa faji të mos ketë më emër.

Një vend flet për rend e moral, por brenda prodhon shkresa që e shtyjnë çështjen dhe procedura që e lodhin përgjegjësinë.

Në fund, qytetari mbetet me ndjenjën se gjithçka është e rregullt në letër, por asgjë s’është e drejtë në jetë.

Kjo është vdekja e besimit, jo rrëzim i madh, por shuarje e ngadalshme e arsyes.

Ballkani është vendi ku këto dy mësime, dhuna si ekonomi dhe tretja e përgjegjësisë si teknikë, gjejnë terren të njohur.

Pushtetet këtu kanë qenë shpesh mjeshtër të dy botëve, një botë e dritës për kamerën dhe një botë e prapësisë për përfitim.

Kjo dyfytyrësi ka funksionuar gjatë, sepse jashtë ka pasur interes për një qetësi të sipërfaqshme.

Por epoka e çmimit të rrezikut nuk e do më këtë qetësi të rreme.

Ajo do garanci të vërteta.

Dhe garancia e vetme e vërtetë quhet, institucion që s’dridhet.

Këtu Shqipëria del në provë.

Shqipëria nuk rrënohet nga opozita, as nga zhurma e ditës.

Shqipëria rrënohet kur pushteti e sheh kontrollin si fyerje dhe jo si detyrim.

Shqipëria rrënohet kur hetimi trajtohet si sulm personal dhe jo si rregull republike.

Kjo është vija ku qeverisja Rama ka lënë gjurmë të rënda, e ka shndërruar përballjen me drejtësinë në ndeshje nervash, jo në akt pranimi të kufirit.

Rasti Tahiri ishte një paralajmërim i hershëm, një ish-ministër i Brendshëm u përball me vendim dhe dënim.

Në një vend që rritet, ky fakt do të kthehej në mësim kombëtar, askush s’është mbi rregullin.

Te ne, u pa shpesh prirja për ta kthyer çështjen në rrëfim palësh, si të ishte përplasje kampesh dhe jo përgjegjësi.

Kështu humbet thelbi, jo se një njeri u dënua, por se aparati duhet të nxjerrë sjellje të re.

Nëse sjellja nuk ndryshon, dënimi mbetet incident, jo reformë.

Inceneratorët e bënë edhe më të dukshme se ku është zemra e problemit, te marrëveshja, te firma, te pagesa publike.

Këtu s’ke thashetheme, ke kontratë.

Kur një qeverisje e shndërron “projektin” në flamur suksesi dhe pastaj del se kontrata kërkon shpjegim, kriza nuk është e një emri, kriza është e një kulture që e quan nënshkrimin kulm pushteti dhe jo barrë llogarie.

Shqipëria u lodh nga fjalët.

Por nuk u shërua nga sjellja.

Pastaj vjen nervi digjital i shtetit.

Kur dyshimet prekin mënyrën si administrohen sistemet e informacionit, preket një zonë ku s’duhet toleruar as cinizëm, as shkujdesje, sepse aty s’është vetëm para, është funksion.

Këtu sendi është sistem.

Një shtet pa funksion është trup pa nerva, mund të duket në këmbë, por s’ecën dot drejt.

Dhe kur s’ecën dot drejt, mbetet vetëm të mbahet me arna.

Rasti Balluku e nxori në sipërfaqe tundimin më të rrezikshëm të pushtetit, të flasë sikur hetimi është opinion, sikur kërkesa e prokurorisë është thjesht një mendim që mund ta peshojë qeveria.

Kjo është kthesë e gabuar.

Në një republikë serioze, qeveria nuk e “vlerëson” materialin e drejtësisë, ajo i bindet rrugës së saj.

Në momentin që pushteti kërkon ta vërë ritmin vetë, ai i dërgon një mesazh të gjithë zyrave: “kur të vjen radha, ngrije zërin”.

Dhe ky mesazh është helm, e shndërron shtetin në teatër, ndërsa qytetarin në spektator të pafuqishëm.

Këtu sendi i prerë është masë, masë që mbron procesin, jo fytyrën.

Tani të flasim drejt për Edi Ramën.

Kritika ndaj tij nuk ka nevojë për epitet. Mjafton të shohësh modelin, ai e ka përdorur komunikimin si mburojë dhe e ka trajtuar kontrollin si cenim.

Ai ka folur për Evropë, por ka ushqyer një sjellje që i ngjan vendeve që Evropa i druhet, sjelljen e pushtetit që e do kufirin vetëm kur kufiri i shërben.

Ai ka folur me fjali të buta për paraburgimet, por fjalia e butë bëhet e rrezikshme kur shërben për të goditur ritmin e drejtësisë.

Shqipëria nuk turpërohet nga ndëshkimi i fajit, turpërohet nga mbrojtja e paprekshmërisë.

Problemi i madh i Ramës nuk është se reagon, çdo pushtet reagon.

Problemi është se ai e kthen reagimin në teknikë qeverisjeje.

Kur drejtësia afrohet, ai kërkon ta shndërrojë përgjegjësinë në debat, procesin në përplasje, kufirin në “opinion”.

Kjo e rrit çmimin e rrezikut të vendit.

Jo sepse vendi heton, por sepse vendi duket sikur s’e duron dot hetimin.

Dhe ky është dallim i madh për sytë e botës, hetimi është shenjë force, frena ndaj hetimit është shenjë dobësie.

Në këtë pikë, dashuria për Shqipërinë kërkon një gjë të thjeshtë, ta ndash shtetin nga klika.

Ta ndash qeverisjen nga vetëmbrojtja.

Ta ndash fjalën e bukur nga veprimi i drejtë. Kjo është parimësia e vërtetë, ruajtje e shtëpisë, jo ruajtje e karriges.

Dhe kjo është pro-perëndim në kuptimin e vetëm që vlen, jo deklaratë, por disiplinë.

Disiplinë që e lejon drejtësinë të ecë edhe kur prek të fortin.

Këtu lidhet Maduro me ne, pa histeri.

Kur bota fillon të trajtojë pushtetet e dyshimta si rrezik të sigurueshëm, ajo nuk pyet sa bukur flet një udhëheqës.

Ajo pyet sa besueshëm sillet një shtet.

Nëse Shqipëria e pranon kontrollin si frymëmarrje, e ul çmimin e rrezikut.

Nëse e kthen kontrollin në luftë politike, ia rrit vetes çmimin e rrezikut.

Dhe çmimin e rrezikut e paguan qytetari, me besim të shuar, me ekonomi të dobët, me të rinj që largohen.

Në fund, pyetja nuk është çfarë ndodhi larg. Pyetja është çfarë pranojmë këtu, një republikë ku rregulli është mbi pushtetin, apo një skemë ku pushteti e përdor rregullin si vegël.

Dhe përgjigjja s’vjen me fjalime.

Vjen me sjellje.

Vjen me guximin për të mos e mbrojtur të fortin nga llogaria.

Nëse mungon shpjegimi, vendi paguan me ikje.

Arian Galdini