Magjia që pret për t’u zbuluar!

Nga Arian Galdini

Epoka jonë e ka përkryer një mjeshtëri të rrezikshme, di ta mbulojë zbrazëtinë me tepri.

I jep njeriut mjete, shpejtësi, dritë të pandërprerë, qarkullim pa pushim, mundësi të panumërta për të parë, për të prekur, për të komentuar e për të përdorur, dhe pastaj e bind se kjo afërsi me gjithçka është afërsi me të vërtetën.

Pikërisht aty nis mashtrimi i madh.

Njeriu modern, kur duket se është më pranë botës se çdo brez tjetër, rrezikon të jetë më larg saj në vendin vendimtar.

Arrin shpejt te gjërat, por rrallë hyn në to.

I emërton me saktësi, por i njeh me cekësi.

I përdor me zotësi, por rrallë ua duron peshën.

Sa më shumë rritet pushteti mbi sipërfaqen, aq më lehtë humbet hyrja në thellësi.

Kjo është varfëria e fshehtë e kohës sonë.

Jo mungesë sendesh, por mungesë peshe. Jo mungesë drite, por dobësim i syrit që duhet ta mbajë.

Jo zvogëlim i reales, por varfërim i marrëdhënies me të.

Gjërat shihen si rezerva.

Koha si program. Toka si material.

Tjetri si funksion. Fjala si mjet.

Jeta si administrim.

Kështu njeriu bie në një rend ku pothuajse çdo gjë duhet të vlejë, por pak gjëra lejohen të jenë.

Këtu nis humbja më e madhe.

Ekziston një dallim themelor mes përdorimit dhe pranisë.

Përdorimi pyet, çfarë bën kjo gjë për mua.

Prania pyet, çfarë është kjo gjë në të vërtetën e saj.

Përdorimi e varfëron sendin në funksion.

Prania e kthen në peshë.

Përdorimi e ul botën në inventar.

Prania e ngre në rend kuptimi.

Qytetërimi modern, duke u bërë gjithnjë e më i fuqishëm në regjistrin e parë, rrezikon të mbetet analfabet në të dytin.

Ai di të prekë pothuajse çdo gjë, por jo gjithmonë të presë asgjë.

Realiteti rri më i madh se përdorimi ynë.

Këtë teprim njeriu e ka quajtur herë mister, herë hir, herë shenjë, herë magji.

Fjala ndryshon, e vërteta mbetet.

Ajo që quhet magji, në kuptimin më të lartë, është thellësia e reales.

Është rezistenca e saj ndaj varfërimit tonë. Është dëshmi se rendi i qenies është më i pasur se regjistri i parë i syrit tonë.

Magjia fillon aty ku gjërat pushojnë së qenuri vetëm materiale përdorimi dhe bëhen prani që kërkon prej nesh një cilësi më të lartë shikimi.

Prandaj çmagjepsja e njeriut modern nuk është, në themel, fitore e arsyes mbi iluzionin.

Shpesh është humbje e një organi të brendshëm.

Njeriu di më shumë dhe sheh më pak.

Ka më shumë mjete interpretimi dhe më pak aftësi për t’u përkulur para së vërtetës.

Shpjegon funksionimin e botës dhe nuk dëgjon çfarë kërkon ajo prej tij.

Ky është paradoksi i rëndë i epokës, njohja shtohet, urtia dobësohet.

Informacioni rritet, soditja tkurret.

Shpjegimi zgjerohet, nderimi bie.

Pa përulësi përballë reales, nuk ka njohje të lartë.

Njeriu që i afrohet botës si zotërues nuk hyn kurrë në zemrën e saj.

I prek gjërat, por nuk i dëgjon.

I klasifikon, por nuk i takon.

I përdor, por nuk i nderon.

Ka një arrogancë të fshehtë në mendjen moderne që kujton se të kuptosh do të thotë të mbyllësh.

E vërteta e lartë vepron ndryshe, sa më shumë i afrohesh me drejtësi, aq më shumë kupton se ajo është më e gjerë se zotërimi yt.

Njeriu nuk bëhet i madh kur pushton kuptimin, por kur bëhet i denjë për të.

Të mprehësh shqisat do të thotë të ndryshosh mënyrën e pranisë sate në botë.

Të dalësh nga gjumi i zakonit.

Të çlirohesh nga mpirja që sjell nxitimi.

Të shpëtosh mendjen nga krenaria e emërtimit të shpejtë.

Të mos e trajtosh më realitetin si sfond të planeve të tua, por si vend ku po peshohet vetë cilësia e qenies sate.

Mprehtësia e vërtetë nuk është e tehut, por e shpirtit. Nuk pushton. Dallon.

Nuk shtyp. Pret. Nuk dhunon.

Pranon të ndriçohet.

Ka mëngjese kur kjo bëhet e prekshme.

Dritarja, për njeriun e përpirë nga ngutja, është vetëm xham, një sipërfaqe që ndan brendësinë nga moti, një send funksional në arkitekturën e ditës.

Pastaj vjen çasti tjetër.

Drita nuk hyn më thjesht për të ndriçuar dhomën, hyn për të caktuar masën e heshtjes.

Bota e jashtme pushon së qenuri peizazh dhe kthehet në kujtesë se realiteti nuk ka humbur asgjë nga madhështia e vet, durimin e kemi humbur ne.

Këtu ndahet njeriu që përdor nga njeriu që banon.

I pari sheh funksionin. I dyti ndien praninë.

Dritarja e mban këtë të vërtetë.

Është kufi e kalim, brendi e jashtë, dritë dhe masë e errësirës, send i thjeshtë që nuk rri kurrë vetëm send.

Një njeri mund të kalojë gjithë jetën pranë saj dhe të shohë vetëm xhamin.

Një tjetër, në një mëngjes të vetëm, kupton se e tëra varet nga mënyra si sheh.

Jo nga bota që ndryshon, por nga syri që pushon së qenuri i varfër.

Kjo e vërtetë nuk mbetet te sendi.

Ajo hyn te njeriu. Sepse njeriu nuk është qenie që ngopet me funksion.

Ai është qenie e kuptimit.

Mund të ketë bukë dhe të jetë i zbrazët. Mund të ketë pushtet dhe të jetë i përkulur. Mund të ketë zë dhe të mos ketë fjalë.

Mund të ketë dije dhe të jetë i verbër për gjërat themelore.

Madhështia e tij qëndron pikërisht këtu, ai nuk jeton vetëm nga ajo që përdor, por nga ajo që arrin të mbajë si të denjë.

Ka brenda tij një uri që nuk qetësohet me grumbullim, sepse nuk kërkon vetëm sende, por kuptim, nuk kërkon vetëm siguri, por drejtim, nuk kërkon vetëm jetë, por arsye për të jetuar.

Kur kjo uri mpaket, njeriu nuk bëhet menjëherë i egër.

Shpesh bëhet diçka më e trishtueshme: bëhet funksional.

Punon, lëviz, ndërton, zgjedh, përgjigjet, konsumon, por nuk banon më askund.

Ecën nëpër botë pa hyrë në të.

Takon njerëz pa i pritur.

Dëgjon fjalë pa u bërë strehë për to.

Kjo është një nga sëmundjet më të thella të epokës: humbja e soditjes si akt dinjiteti.

Shoqëria e shpejtësisë e zëvendëson soditjen me reagimin.

Shoqëria e rendimentit e zëvendëson heshtjen me zhurmën.

Shoqëria e kontrollit e zëvendëson përulësinë me pretendimin e dijes.

Dhe kështu njeriu humbet jo vetëm poezinë e botës, por një pjesë të strukturës së vet.

Një qytetërim që nuk di të sodisë, bëhet i zhurmshëm.

Një kulturë që nuk nderon misterin, bëhet mekanike.

Një rend shoqëror që nuk lë hapësirë për thellësinë, prodhon njerëz të aftë për performancë, por jo gjithmonë për përgjegjësi.

Kur gjithçka organizohet rreth prodhimit, konsumit, imazhit dhe qarkullimit të pandërprerë, jeta rrafshohet.

Kur jeta rrafshohet, etika dobësohet.

Ai që nuk sheh më praninë e gjërave, herët a vonë nuk sheh më as praninë e njeriut.

Fillon ta trajtojë tjetrin si funksion, natyrën si rezervë, fjalën si mjet, të vërtetën si material bindjeje.

Rënia shpirtërore kthehet kështu në rënie qytetëruese.

Prandaj rikthimi te magjia që pret për t’u zbuluar nuk është luks estetik.

Është nevojë ontologjike.

Është detyrë morale.

Është mbrojtje kundër shndërrimit të njeriut në aparat.

Do të thotë të pranosh se realiteti nuk është pronë e jotja.

Se bota nuk mbaron aty ku ti e përdor.

Se sendet kanë një dinjitet që nuk të lejon t’i zbrazësh pa pasoja.

Se edhe njeriu vetë nuk kuptohet duke u reduktuar në funksionet e tij.

Ka një drejtësi të pranisë pa të cilën çdo qytetërim bëhet i fuqishëm jashtë dhe i rrënuar brenda.

Një shoqëri e denjë, për këtë arsye, nuk formon vetëm specialistë, operatorë, konsumatorë dhe menaxherë të suksesit. Ajo formon njerëz që dinë të dallojnë.

Që dinë të heshtin para asaj që është më e madhe se vetja.

Që dinë ta takojnë tjetrin jo si mjet, por si mister të gjallë.

Që dinë ta përdorin botën pa e përdhosur.

Vetëm ai që nuk e humb masën përballë qenies mund të përdorë pa shkatërruar.

Vetëm ai që di të sodisë, mund të veprojë pa u bërë barbar.

Vetëm ai që e pranon se realiteti është më i madh se mendja e vet, mund të jetojë në të pa e varfëruar.

Këtu qëndron pesha e vërtetë e mprehtësisë.

Ajo nuk është teknikë.

Nuk është as dekor i një shpirti të hollë. Është pjekje e ndërgjegjes.

Është ajo gjendje ku njeriu nuk e sheh më veten si qendër të botës, por si qenie që duhet të bëhet e denjë për të.

Kthjelltësia vjen vonë, nga pjekuria që ka parë mjaftueshëm errësirë për të mos rënë në sentimentalizëm, por ka ruajtur mjaftueshëm dritë për të mos rënë në cinizëm.

Vetëm kjo kthjelltësi mund ta mbajë realitetin të hapur.

Sepse ajo nuk i afrohet botës as me naivitet, as me ftohtësi, por me përulësinë e fortë të atij që e di se e vërteta nuk kapet me dhunë.

Dhe ndoshta këtu qëndron pika më e thellë e gjithë çështjes.

Bota nuk është vetëm ajo që është; ajo është edhe ajo që pret nga ne.

Pret jo fantazi të zbrazëta, por sy të zgjuar. Pret jo konsum ndjesish, por drejtësi të pranisë.

Pret jo shpjegim të menjëhershëm, por pjekuri.

Ka një marrëdhënie të heshtur mes thellësisë së botës dhe lartësisë së njeriut. Bota pret. Shpirti piqet.

Kur këto takohen, gjërat nuk ndryshojnë fytyrë, marrin peshë.

Koha nuk ndalet, thellohet.

Jeta nuk ikën nga realiteti, hyn më në fund në të.

Në fund, bota nuk ka pushuar kurrë së qenuri e mbushur me dritë, me shenjë, me barrë, me kuptim dhe me thirrje.

Nuk është ajo që është varfëruar.

Është syri ynë. Është veshi ynë.

Është durimi ynë. Është përulësia jonë.

Por sa herë që njeriu pastrohet nga pluhuri i përdorimit, sa herë që mendja heq dorë nga krenaria e shpjegimit të shpejtë, sa herë që shpirti fiton forcën për të mos nxituar mbi gjërat, realiteti hapet nga brenda.

Atëherë dritarja nuk është vetëm xham.

Fjala nuk është vetëm tingull.

Tjetri nuk është vetëm prani fizike.

Koha nuk është vetëm kalim.

Jeta nuk është vetëm mbijetesë.

Dhe njeriu e kupton se ajo që ka pritur gjatë nuk ka qenë vetëm magjia e botës.

Ka qenë lindja e atij shikimi që e lejon botën të mbetet më e madhe se përdorimi ynë.

Arian Galdini