Neoshqiptarizmi si projekt kombëtar dhe strategjik i LRE Rinisja!

(Rikthim në Vlera si bosht qeverisjeje, bashkim kombëtar si rend bashkëpunimi)

Nga Arian Galdini

Ka çaste kur një komb e kupton veten jo nga fjalët që thotë për veten, por nga mënyra si e mban peshën e kohës.

Në këto çaste, politika ose zbret në grindje ditore, ose ngrihet në përgjegjësi të matur, duke marrë formë doktrine, jo si flamur i ndezur, por si udhë e shënjuar.

LRE Rinisja e sheh pikërisht këtë nyje, një Shqipëri që kërkon të mbetet e vetja në një botë që lëviz shpejt, dhe një shqiptarësi e shpërndarë në disa hapësira shtetërore e në mërgatë, që kërkon bashkim të mençur pa e copëzuar realitetin.

Në këtë kornizë, platforma “Rikthim në Vlera” dhe doktrina e Neoshqiptarizmit dalin si projekt kombëtar e strategjik, sepse nuk kufizohen te thirrja morale, por e kthejnë moralin në rend qeverisjeje.

Në botën e sotme, ku siguria, ekonomia dhe kultura ndërthuren në një fije të vetme, një vend i vogël e humb kohën kur e kthen drejtimin në reagim, dhe e fiton kohën kur e kthen vetëkuptimin në metodë.

Europa, me përçarje të brendshme dhe sfida të reja të mbrojtjes, nuk i jep askujt luksin e mjegullës, aleancat përtej Atlantikut lëvizin në theks dhe përparësi, Ballkani mbetet hapësirë ku interesat e mëdha gjejnë terren të lehtë kur vendet e vogla dobësojnë shtyllat e tyre.

Në këtë peizazh, shqiptarët kanë një mundësi që ngjan me detyrim, të mos e lënë identitetin të kthehet në dekor, as shtetin të kthehet në labirint, as bashkimin të mbetet vetëm emocion.

Neoshqiptarizmi, ashtu si e ngjiz LRE Rinisja, nuk është rikthim i verbër në të shkuarën dhe as ndjekje e verbër e një mode të jashtme.

Ai synon të jetë përkthim i rrënjës në përgjegjësi dhe i përgjegjësisë në strategji. Në traditën e mendimit shqiptar, ky tension është i njohur.

Kris Maloki e vendoste etikën e nderit si nyje mbijetese, prej tij del parimi se nderi ka vlerë vetëm kur bëhet besueshmëri e sjelljes.

Branko Merxhani e shihte modernitetin si mundësi vetëm kur rrënja ruhet dhe kthehet në disiplinë, prej tij del parimi se përparimi pa rrënjë bëhet huazim, ndërsa rrënja pa përparim bëhet mbyllje.

Faik Konica e kërkonte standardin qytetar si kusht civilizimi, prej tij del parimi se shija e rregullit është po aq e rëndësishme sa ligji.

Mit’hat Frashëri e shihte institucionin kulturor si shtyllë të projektit kombëtar, prej tij del parimi se kombi mbahet në këmbë edhe nga biblioteka, edhe nga shkolla, edhe nga arkivi i kujtesës.

Ukshin Hoti e ngriti pyetjen e vetëkuptimit politik në një lartësi ku përkatësia kërkon formë mendimi, prej tij del parimi se bashkimi nuk mbahet vetëm me ndjenjë, por me qëllim të qartë dhe me kurs të parashikueshëm.

Arbën Xhaferi e shndërroi dinjitetin në premisë të bashkëjetesës dhe të qartësisë strategjike, prej tij del parimi se dinjiteti, në politikë, fillon nga procedura që nuk e poshtëron njeriun.

Përkufizimi i Neoshqiptarizmit, në këtë ese, është i kthjellët, doktrinë kombëtare që e mban traditën si bërthamë morale dhe modernitetin si disiplinë institucioni, e sheh bashkimin kombëtar si rend bashkëpunimi ndërshqiptar, e sheh kohezionin shoqëror si drejtësi të përditshme që njihet, kuptohet dhe pritet.

Me këtë kuptim, “Rikthim në Vlera” nuk është nostalgji, sepse nuk flet vetëm për çfarë jemi, flet për çfarë bëjmë, si e bëjmë dhe pse e bëjmë.

Vlerat themelore dalin pa retorikë të zbrazët. Nderi, si përgjegjësi, është besueshmëri e njeriut dhe e shtetit.

Besa, si besim, është barazi e rregullit, e njëjtë për çdo qytetar.

Familja, si bërthamë shoqërore, është kapital i durimit, i kujdesit, i edukimit moral, i prirjes për të ndërtuar.

Harmonia ndërfetare, si përvojë shqiptare, është aftësi bashkëjetese që mund të kthehet në vlerë diplomatike, sepse një shoqëri që ruan qetësinë e ndërgjegjes në ndryshim prodhon stabilitet të brendshëm dhe fjali më të besueshme jashtë.

Një doktrinë serioze, megjithatë, nuk mjaftohet me vlera të shpallura.

Ajo kërkon prova të prekshme që e bëjnë kohezionin të vërtetueshëm.

Nëse kohezioni është real, ai shihet në tri vende ku qytetari e prek shtetin, te shërbimi publik, te puna, te arsimi.

Te shërbimi publik, koha e qytetarit bëhet matës i respektit.

Një standard i thjeshtë e bën këtë të dukshme, koha mesatare e marrjes së një dokumenti bazë, e matur në orë/ditë, dhe koha e përgjigjes ndaj një ankese, e matur po ashtu në ditë.

Kur këto standarde janë të shpallura dhe të njëjta, rruga anash humb fuqi dhe drejtësia merr frymë.

Këtu kodi etik nuk rri si poster, ai lidhet me përgjegjësi të lexueshme, kush vonon, pse vonon, çfarë ndodh pas vonesës.

Te puna, konkurrenca e drejtë dhe rekrutimi i hapur e bëjnë meritën fakt, jo fjalë.

Një njësi prove e thjeshtë e bën të matshme, përqindja e konkurseve me kritere të shpallura paraprakisht dhe me rezultate të publikuara, bashkë me numrin e ankesave të trajtuara me përgjigje të argumentuar.

Kur kjo bëhet zakon, merita del nga retorika dhe hyn në praktikë, dhe ikja humb një pjesë të logjikës së vet.

Te arsimi, cilësia e formimit rrit aftësinë e shoqërisë për të mos u mashtruar nga mjegulla e ditës.

Një shkallë e thjeshtë vlerësimi (p.sh. 0 - 100) për lexim e arsyetim, e përsëritur çdo vit, e bën të dukshme nëse brezi po fiton forcë mendimi apo po humb kohë.

Këtu fjala “cilësi” nuk mjaftohet të jetë premtim, ajo bëhet ritëm përmirësimi.

Këto prova kërkojnë mbajtëse të qarta, që mos të mbeten në ajër.

Një kod etik i shërbimit publik, i lidhur me përgjegjësi dhe transparencë, e kthen vlerën në standard sjelljeje.

Një transparencë e qëndrueshme e rezultateve në rekrutim dhe në shërbim e bën përjashtimin më të vështirë, sepse e bën të dukshëm.

Një ritëm vjetor raportimi, i thjeshtë dhe i lexueshëm, e mban drejtimin të përgjegjshëm, çfarë u tha, çfarë u bë, çfarë dështoi, çfarë ndryshoi.

Këtu rritet besimi jo nga fjalimi, por nga rregulli që mban peshë.

Çdo doktrinë kombëtare rrezikon të shndërrohet në zbukurim, në konfiskim, ose në mbyllje.

Zbukurimi ndodh kur vlera kthehet në ceremoni pa pasojë.

Konfiskimi ndodh kur doktrina sillet si pronë force, duke humbur natyrën e saj kombëtare. Mbyllja ndodh kur identiteti kthehet në refuzim të botës, në vend që të kthehet në standard që e përballon botën.

LRE Rinisja e mban këtë rrezik përpara syve dhe e neutralizon me rend të thjeshtë, standard i qartë, përgjegjësi e lexueshme, pasojë e kuptueshme.

Një shembull i vetëm e bën këtë të prekshme, kur ankesa nuk kthehet përgjigje brenda afatit dhe vonesa nuk shfaqet në asnjë raport, kodi etik kthehet në poster, kur ankesa kthehet përgjigje dhe vonesa shfaqet si fakt publik, rregulli fiton besim.

Dimensioni strategjik e çon Neoshqiptarizmin përtej brendësisë.

Shqipëria, si pjesë e botës perëndimore të sigurisë, ka interes jetik të jetë e besueshme, besueshmëri në ligj, besueshmëri në administratë, besueshmëri në qëndrueshmërinë e drejtimit.

Kosova ka interes jetik të forcojë peshën e vet ndërkombëtare përmes mbështetjes së qartë dhe bashkëpunimit ndërshqiptar, jo në formë shfaqjeje, por në formë koordinimi të arsyeshëm.

Shqiptarët në hapësirat përreth dhe në mërgatë kanë interes jetik që përkatësia të mos jetë vetëm mall, por kapital, kapital dijesh, kapital lidhjesh, kapital investimi, kapital diplomatik.

Këtu bashkimi kombëtar merr formë të kthjellët, ai nuk nënkupton shkrirje sovranitetesh, por koordinim interesash.

Dy kanale të thjeshta e bëjnë këtë koordinim të provueshëm dhe të ritmizuar.

Një këshill bashkëpunimi arsimor e kulturor ndërshqiptar, me portofol projektesh dhe raport vjetor, e kthen identitetin në disiplinë.

Një rrjet i mërgatës profesionale, me projekte të matshme dhe partneritete të hapura, e kthen afërsinë në prodhim.

Kur këto dy kanale punojnë me ritëm, bashkimi del nga ceremonialja dhe hyn në rend.

Në përmbyllje, “Rikthim në Vlera” dhe Neoshqiptarizmi, në kornizën e LRE Rinisja, kuptohen si projekt kombëtar dhe strategjik sepse e kthejnë pyetjen “kush jemi” në pyetjen “si sillemi”, dhe e kthejnë “si sillemi” në rend që mbahet në kohë.

Kjo shihet në pasojat e qeta, qytetari merr përgjigje në kohë dhe pa ndërmjetës, kontrata zbatohet pa u kthyer në favor, shkolla ngre një hap cilësie që përsëritet brez pas brezi, bashkëpunimi ndërshqiptar merr formë në arsim, në kulturë, në profesion dhe në investim.

Kur këto gjëra bëhen të zakonshme, kohezioni humb mjegullën e vet dhe kthehet në mënyrë jetese; dhe projekti kombëtar fiton fytyrë strategjike, sepse i jep shqiptarit, kudo që jeton, një standard respektimi që nuk varet nga rasti, por nga rendi.

Arian Galdini

………..

Bibliografia:

• Kris Maloki - përzgjedhje shkrimesh/ese publicistike (etikë, nder, besë)

• Branko Merxhani - përzgjedhje shkrimesh/ese (modernitet i rrënjosur, shqiptarizëm)

• Faik Konica - përzgjedhje shkrimesh publicistike (standard qytetar)

• Mit’hat Frashëri - përzgjedhje shkrimesh/tekste programatike (institucione kulture, projekt kombëtar)

• Ukshin Hoti - përzgjedhje shkrimesh/ese (vetëkuptim politik, dinjitet)

• Arbën Xhaferi - përzgjedhje ese/intervistash (dinjitet procedural, qartësi politike)

• Robert D. Putnam - Bowling Alone

• Douglass C. North - Institutions, Institutional Change and Economic Performance

• Elinor Ostrom - Governing the Commons

• Daron Acemoglu & James A. Robinson - Why Nations Fail