Neoshqiptarizmi si strategji kombëtare në kohë pasigurie!

Arian Galdini
2 days ago
5 min read

(“Rikthim në Vlera” si orientim shtetëror, shqiptaria si kapacitet historik.)

Nga Arian Galdini

Në një sirtar zyre, mes dokumentesh që hapen rrallë, rri një pasaportë shqiptare.

Ajo është shenjë përkatësie dhe premtim i heshtur se shteti e njeh qytetarin si subjekt dinjiteti, jo si rast i paemër.

Premtimi i saj shihet te një gjë e prekshme: kur një ankesë kthehet me përgjigje brenda kohës së shpallur, qytetari e kupton se pasaporta është më shumë se letër.

Kur ankesa tretet, pasaporta mbetet simbol pa mbajtëse.

Platforma “Rikthim në Vlera” dhe doktrina e Neoshqiptarizmit, siç i artikulon sot LRE Rinisja, vendosin një bosht orientimi ku tradita shndërrohet në përgjegjësi, moderniteti në disiplinë, dhe politika në ushtrim të matur të fuqisë publike. Neoshqiptarizmi trajtohet si strategji kombëtare për mbijetesë, zhvillim dhe ndikim në një mjedis ndërkombëtar që ndryshon me shpejtësi.

Strategjia del në dritë kur ka vegla të dukshme: një ritëm vjetor llogaridhënieje dhe dy kanale bashkëpunimi, njëri arsimor-kulturor, tjetri profesionist e investues.

Pasojat sot vijnë shpejt, ndërsa arsyetimet vonohen, këtu vonesa e procedurës shfaqet si humbje dinjiteti.

Zinxhirët e furnizimit, energjia dhe mbrojtja janë lidhur në një nyje të vetme, ku vendi i vogël paguan vonesën më shtrenjtë se vendi i madh: goditja zbret nga tregu te buxheti, nga buxheti te familja.

Europa përballet me tensione strukturore, rendi transatlantik ndryshon theksin sipas cikleve politike, Ballkani mbetet hapësirë ku ekuilibrat lëvizin shpejt kur shtyllat e brendshme dobësohen.

Në këtë kontekst, shqiptarët kanë nevojë për një doktrinë që e kthen vetëkuptimin në metodë shteti.

Neoshqiptarizmi, në kuptimin që i jep LRE Rinisja, është përkthimi i trashëgimisë shqiptare në kapacitet shtetëror.

Tradita shërben si burim kriteresh për të gjykuar të tashmen.

Moderniteti shfaqet si aftësi për të ndërtuar institucione funksionale mbi një shoqëri reale, me virtyte e dobësi konkrete.

Bashkimi kombëtar kuptohet si koordinim interesash dhe standardesh midis shqiptarëve në hapësira të ndryshme politike, jo si shkrirje kufijsh.

Neoshqiptarizmi mban tri pyetje themelore larg improvizimit: si ruhet identiteti pa u mbyllur, si ndërtohet shteti pa u shkëputur nga shoqëria, si koordinohet kombi pa mohuar pluralitetin e realiteteve të tij.

Këto pyetje marrin tri përgjigje të shkurtra, secila e lidhur me shenjë të zbatueshme, identiteti mbahet gjallë kur bëhet standard (gjuhë e kultivuar në shkollë, kulturë e organizuar në institucione, etikë publike e qartë në sjellje), shteti bëhet i besueshëm kur bëhet shërbim (ankesë me përgjigje, kohë e mbajtur, vendim i zbatuar), koordinimi funksionon kur bëhet kanal i rregullt (portofol projektesh dhe raport vjetor i lexueshëm).

Tradita mendimore shqiptare e ka trajtuar këtë tension prej dekadash.

Mendimtarët e fillimshekullit XX dhe të gjysmës së dytë të shekullit të kaluar kërkonin disiplinë qytetare, jo glorifikim etnik.

Teza e përbashkët mbetet e vështirë dhe e thjeshtë njëherësh, shqiptaria nuk mbijeton si ndjenjë e papërkthyer në institucione.

Nderi, besa, familja, harmonia ndërfetare fitojnë peshë politike kur kthehen në kriter sjelljeje publike, nderi si besueshmëri e rregullit, besa si parashikueshmëri, familja si kapital durimi e kujdesi, harmonia si kulturë dialogu që ul konfliktin.

Këtu “Rikthim në Vlera” e bën dallimin.

Ajo nuk flet për vlera si dekor moral, por si kriter qeverisjeje.

Nderi nënkupton besueshmëri të rregullit, besa nënkupton parashikueshmëri institucionale, familja nënkupton kapital shoqëror që prodhon durim dhe përgjegjësi, harmonia ndërfetare nënkupton aftësi bashkëjetese që e bën shoqërinë më të qëndrueshme ndaj përçarjeve të importuara.

Këto janë parakushte për stabilitet të brendshëm, dhe stabiliteti i brendshëm është pjesë e strategjisë, jo zbukurim i saj.

Megjithatë stabiliteti i brendshëm nuk mjafton pa kapacitet strategjik.

Në një rajon ku ndikimet ndërthuren, Shqipëria dhe shqiptarët përreth saj kanë interes jetik të paraqiten si faktor rendi, jo si subjekt luhatjeje.

Kjo kërkon një shtet funksional dhe një shoqëri që e njeh funksionimin e tij, administratë që nuk e humb qytetarin në korridore, ekonomi që shpërblen meritën, arsim që formon gjykim, diplomaci që lexon realitetin pa iluzione.

Prandaj Neoshqiptarizmi e lidh kohezionin shoqëror me përvoja të vërtetueshme të përditshmërisë.

“E matshme” këtu do të thotë njësi të thjeshta, jo burokraci shifrash.

Koha e shërbimit publik (orë/ditë) është njësi e respektit, sa vonon dokumenti bazë, sa kohë merr përgjigjja e ankesës, sa njësoj zbatohet koha e shpallur.

Rezultati i konkursit i botuar është njësi e meritës, kur kriteret shpallen, kur rezultati publikohet, kur ankesa trajtohet me përgjigje të argumentuar.

Testi vjetor i leximit dhe arsyetimit është njësi e cilësisë, jo për ta kthyer shkollën në numër, por për të mos e lënë cilësinë të bëhet hamendje.

Këto prova kërkojnë mbajtëse institucionale.

Një kod etik i zbatueshëm, i lidhur me përgjegjësi reale, e mbron shërbimin publik nga arbitrariteti.

Transparenca e rezultateve në administratë dhe ekonomi e bën përjashtimin më të vështirë, sepse e nxjerr në dritë.

Raportimi i rregullt i asaj që u premtua dhe asaj që u realizua krijon ritëm llogaridhënieje që i reziston propagandës, aty ku ky ritëm mungon, edhe fjala më e bukur dobësohet.

Në këtë rend, ekziston një rrëshqitje e njohur, që vjen nga lehtësia e brendshme.

Vlerat mund të kthehen në ceremonial, ceremonialja mund të kthehet në përjashtim, përjashtimi mund të kthehet në mbyllje.

Një shembull e bën këtë të prekshme, kur kodi etik nuk prodhon pasojë, vlera kthehet në ceremoni.

Ajo që e ndal këtë rrëshqitje është standardi i qartë, përgjegjësia e lexueshme, pasoja e lexueshme, ankesa kthehet përgjigje, koha e njoftuar mbahet, dhe shkelja nuk humbet në heshtje.

Dimensioni kombëtar e zgjat këtë logjikë përtej kufijve shtetërorë.

Shqiptarët nuk përbëjnë një realitet të vetëm institucional, por një hapësirë të ndërlikuar politike dhe shoqërore.

Prandaj bashkimi kombëtar kuptohet si rend bashkëpunimi, jo si slogan.

Dy kanale e bëjnë këtë rend të zbatueshëm, koordinimi arsimor e kulturor, që mban gjuhën dhe kujtesën si standard cilësie, dhe rrjeti profesional i diasporës, që e kthen përkatësinë në kapital dijeje, investimi dhe diplomacie.

Njëri kanal ruan identitetin, tjetri prodhon kapacitet.

Që të mos mbeten emra, këto kanale kërkojnë ritëm, portofol projektesh dhe raport vjetor, i lexueshëm, ku matet se çfarë u bë në arsim, çfarë u bë në kulturë, çfarë u bë në profesion, çfarë u bë në investim.

Kur këto dy kanale funksionojnë, shqiptaria nuk mbetet ndjenjë e shpërndarë, por bëhet aftësi kolektive për të vepruar në kohë.

Kjo aftësi i shërben jo vetëm Shqipërisë dhe Kosovës, por gjithë hapësirës shqiptare, duke e bërë më të besueshme praninë e saj në tryezat rajonale dhe ndërkombëtare.

Në përmbyllje, Neoshqiptarizmi siç e koncepton LRE Rinisja është strategji e matur që e kthen pyetjen “kush jemi” në ushtrim konkret, si administrojmë, si konkurrojmë, si bashkëjetojmë, si bashkëpunojmë.

Kur procedura punon në zyrë, në punë dhe në shkollë, kohezioni bëhet real.

Dhe kur këto përvoja përputhen në disa hapësira shqiptare, bashkimi kombëtar merr formë të besueshme.

Atëherë pasaporta e mban premtimin.

Arian Galdini

………

Bibliografia:

• Kris Maloki - përzgjedhje shkrimesh/ese publicistike (etikë, nder, besë)

• Branko Merxhani - përzgjedhje shkrimesh/ese (modernitet i rrënjosur, shqiptarizëm)

• Faik Konica - përzgjedhje shkrimesh publicistike (standard qytetar)

• Mit’hat Frashëri - përzgjedhje shkrimesh/tekste programatike (institucione kulture, projekt kombëtar)

• Ukshin Hoti - përzgjedhje shkrimesh/ese (vetëkuptim politik, dinjitet)

• Arbën Xhaferi - përzgjedhje ese/intervistash (dinjitet procedural, qartësi politike)