Rama ikën, 21 gushti dhe e ardhmja që i kthehet qytetarit!

Nga Arian Galdini

Të dielën para 21 gushtit, një grua që ka kaluar një pjesë të mirë të jetës së saj në administratën publike mund të qëndrojë pranë dritares së shtëpisë dhe të mos dijë ende nëse do të dalë.

Ka votuar socialistët, ndoshta më shumë se një herë, nuk e ndjen më atë besim si dikur, por as nuk e ka luksin ta përjetojë ndërrimin e pushtetit si aventurë të pastër morale.

Në një sirtar ka faturat e muajit, në kuzhinë dikush nga familja pyet për punën e së hënës, ndërsa në kujtesë ka mbetur mënyra se si, në Shqipëri, fitoret politike kanë hyrë shpesh në zyra bashkë me listat e njerëzve që duhen larguar dhe të atyre që duhen afruar.

Frika e saj nuk është mungesë qytetarie. Është kujtesë.

Pikërisht këtu fillon problemi më i thellë i një pushteti të zgjatur.

Ai nuk sundon më vetëm përmes votës së fituar, shumicës parlamentare, administratës ose ndikimit të grumbulluar gjatë viteve, fillon të jetojë edhe në imagjinatën e njerëzve që nuk e duan më, por që nuk arrijnë ta përfytyrojnë mungesën e tij pa ndjerë rrezik.

Kur qytetari e mendon të nesërmen me frikën që i ka dhënë qeverisja e sotme, pushteti ka kaluar një kufi më të thellë se ai i mandatit, ka hyrë në territorin ku një shoqëri duhet të jetë më e lirë se kudo tjetër, në aftësinë për të menduar çfarë mund të vijë pas.

Këtu qëndron edhe gjykimi më i rëndë ndaj mandatit të katërt.

Pas kaq vitesh, Edi Rama nuk mund të kërkojë më të gjykohet kryesisht nga shteti që premton të ndërtojë, duhet të gjykohet nga shteti mbi të cilin ka pasur kohën, shumicën dhe pushtetin të lërë dorën e vetë.

Reforma e re mund të jetë e vlefshme, dëgjimi i qytetarit mund të jetë i nevojshëm dhe qeveria ka detyrë të korrigjojë gabimet deri në ditën e fundit që ushtron mandatin.

Por pranimi i cenit nuk krijon vetvetiu një titull të ri mbi zgjidhjen.

Vetëkorrigjimi mbetet detyrë e qeverisë, nuk mund të shndërrohet në argument se qytetari duhet ta përjashtojë zëvendësimin.

Kjo është arsyeja pse debati mbi ndryshimin nuk mund të mbarojë te pyetja se kush vjen pas.

Një Republikë serioze nuk u kërkon njerëzve të zgjedhin ndërmjet pazëvendësueshmërisë së njeriut që qeveris dhe pazëvendësueshmërisë së atij që kërkon ta pasojë.

Ajo ndërton rregulla që e bëjnë edhe fituesin e ardhshëm të përkohshëm.

Në këtë pikë lind një ide më e rëndësishme se çdo aleancë elektorale, shumica e hapjes, bashkimi i përkohshëm i njerëzve që mund të mos bien dakord se kush duhet ta drejtojë vendin nesër, por bien dakord se askush nuk duhet ta dijë fituesin përpara se qytetari të ketë një garë të lirë.

Vlera e kësaj shumice nuk provohet vetëm kur arrin të mblidhet.

Provohet më vonë, kur pranon të ndahet përsëri në bindje, programe dhe vota të ndryshme.

Nëse bashkimi që kërkoi hapjen e garës refuzon të shpërndahet pasi gara është hapur, ai nuk ka çliruar pluralizmin, ka përgatitur një qendër të re për ta kufizuar.

Këtu qëndron një nga dallimet themelore ndërmjet një ndryshimi republikan dhe një ndërrimi të thjeshtë të zotëruesit politik, i pari e përmban edhe çastin kur fituesit e përkohshëm kthehen sërish në kundërshtarë të ligjshëm.

Por prova më e rreptë nuk gjendet te fituesi. Gjendet te pala që humbet.

Nëpunësja pranë dritares duhet të dijë se, edhe po të mbetet socialiste, puna e saj nuk bëhet faj, sipërmarrësi duhet të dijë se kontrata nuk ndryshon ndërmjetës politik, gazetari duhet të mund ta kundërshtojë, qeverinë e re që në mëngjesin e parë, qytetari që votoi palën e mundur duhet të marrë nga shteti po atë shërbim që merr ai që festoi fitoren.

Siguria që i jepet humbësit është prova më e rreptë e Republikës, sepse vetëm ajo tregon nëse ndryshimi ka çliruar shtetin apo vetëm ka ndryshuar njerëzit që përfitojnë prej tij.

Kjo provë vlen edhe për Europën.

Rruga drejt Bashkimit Europian nuk mund të jetë pronë biografike e asnjë kryeministri.

Sa më reale të jenë arritjet e Shqipërisë në atë proces, aq më i lartë bëhet standardi, ato duhet të mbijetojnë pas çdo ndërrimi të ligjshëm të qeverisë.

Një integrim që varet nga jetëgjatësia e një njeriu nuk është institucionalizuar ende sa duhet, një integrim që vazhdon pasi qytetari ndryshon shumicën është bërë më në fund pjesë e shtetit.

Europa nuk i kërkon Shqipërisë një drejtues të përhershëm.

I kërkon institucione që mbeten europiane edhe kur drejtuesi ndryshon.

Po këtu shfaqet edhe kufiri ndaj opozitës.

Sali Berisha dhe Partia Demokratike janë pjesë reale e jetës politike shqiptare dhe çdo analizë serioze që i fshin prej saj do të ishte artificiale.

Por pesha e tyre nuk krijon trashëgimi mbi rezultatin e një ndryshimi politik.

Largimi i një qeverie nuk është akt noterial që ia kalon Shqipërinë kundërshtarit më të madh të saj.

Në të njëjtin ligj hyjnë partitë e reja, e madje edhe vetë LRE Rinisja dhe çdo nismëtar që mund të fitojë vëmendje në një çast krize, hapja e së ardhmes nuk i jep askujt pronësi mbi të.

Edhe nismëtari duhet ta pranojë këtë para se t’ua kërkojë të tjerëve.

Lidershipi republikan nuk provohet vetëm nga guximi për të dalë i pari, provohet nga pranimi se dalja e parë nuk krijon një titull mbi fundin.

Dikush mund të marrë përgjegjësinë e nisjes, të përpiqet të bashkojë njerëz që sot nuk flasin me njëri-tjetrin dhe të mbrojë qëllimin nga marrëveshjet që e zbrazin, por legjitimiteti mbetet gjithmonë jashtë tij, te qytetarët që mund t’ia japin një detyrë dhe po ata mund të vendosin se ajo ka përfunduar.

Kështu 21 gushti fiton kuptim më të madh se data e një tubimi.

Nuk është ditë në të cilën mund të shpallet paraprakisht rënia e një qeverie, është një provë publike për diçka më të vështirë, nëse shqiptarë me kujtesa, bindje dhe frikëra të ndryshme mund të marrin pjesë në një ndryshim pa ia dorëzuar ndërgjegjen as pushtetit që kundërshtojnë, as opozitës që i fton, as njeriut që del përpara.

Gruaja pranë dritares mund të mos dalë. Askush nuk fiton të drejtën ta gjykojë për këtë.

Por mundet edhe të marrë çantën, të mbyllë derën dhe të niset drejt sheshit, jo sepse është bërë ithtare e një emri tjetër dhe as sepse dikush i ka premtuar se qeveria pasardhëse do të jetë e pagabueshme.

Ajo mund të dalë sepse ka kuptuar diçka më modeste dhe më të rëndësishme, shteti duhet t’i garantojë lirinë për të gabuar përsëri, për të votuar përsëri, për të kundërshtuar përsëri dhe, kur të vijë koha, për ta larguar përsëri edhe njeriun që sot i kërkon besimin.

Në atë çast Edi Rama është ende në zyrë, opozita ende nuk e di nëse do të mund t’i kapërcejë pronësitë e veta dhe nismëtari ende nuk e di sa njerëz do ta ndjekin.

Por një gjë ka ndryshuar, një qytetare që i trembej Shqipërisë pas Ramës ka pranuar të marrë pjesë në ndërtimin e saj pa ia dorëzuar atë askujt.

Aty fillon 21 gushti.

Arian Galdini