Reforma nuk nis te formula, por te qytetari!

Nga Kristina Nano, Kryetare e LRE Rinisja

Reforma zgjedhore nuk nis te formula.

Nis te pyetja se kush lejohet të arrijë te qytetari.

Sistemi, lista, pragu dhe numri i mandateve kanë rëndësi.

Por ato vijnë pas pyetjes së parë, a i jep kjo reformë qytetarit më shumë fuqi për të krijuar përfaqësim, apo vetëm ia rregullon më bukur kufirin ku ndalet?

Në Shqipëri, debati zgjedhor shpesh vishet me gjuhë teknike.

Flitet për harta, koalicione, administrim, lista të hapura, pragje dhe mandate.

Të gjitha këto mund të duken të arsyeshme kur shihen veçmas.

Por asnjë formulë nuk është e pafajshme kur vendoset mbi një fushë të pabarabartë.

Një rregull mund të duket i drejtë në sistem, por të bëhet i padrejtë në fushë.

Kur ekrani, paraja, administrata dhe emrat e vjetër peshojnë më shumë se njeriu i zakonshëm, reforma nuk mund të gjykohet vetëm nga rregullsia e saj në letër.

Duhet parë nga ajo që bën në jetën reale politike, kujt i hap rrugë, kujt ia ruan hyrjen, kujt ia lejon zërin të arrijë te qytetari dhe kujt ia ndal para se të dëgjohet.

Për LRE Rinisja, reforma zgjedhore nuk është çështje rehatie politike.

Është çështje lirie publike.

Është e drejta që njeriu të mos dëgjojë vetëm ata që kanë ekran, para, patronazh dhe emër të trashëguar.

Është e drejta që një alternativë e re të mos ndalet përpara se të provohet.

Pragu nuk është vetëm përqindje.

Në kushtet shqiptare, pragu është hyrje.

Kur fusha është e lirë, pragu mund të lexohet si masë rendi.

Kur fusha është e mbyllur, ai bëhet filtër pushteti.

Nuk mat vetëm sa vota merr një forcë politike.

Mat edhe sa mundësi pati ajo të arrinte te qytetari, të dëgjohej prej tij, të hynte në gjykimin e tij të lirë.

Një qytetar që nuk dëgjon dot një alternativë të re nuk zgjedh midis mundësive të lira. Zgjedh brenda asaj që i është lënë përpara.

Këtu qëndron padrejtësia më e madhe e një reforme që e quan veten hapje, por e ruan hyrjen.

Mund të hapen listat dhe prapë të mbyllet lindja politike.

Mund t’i jepet votuesit më shumë lëvizje brenda një liste dhe t’i hiqet mundësia të krijojë përfaqësim jashtë së njëjtës arkitekturë që e ka lodhur vendin.

LRE Rinisja e njeh këtë jo si teori, por si përvojë politike.

Ne e dimë çfarë do të thotë të kesh ide, njerëz, zë, dokumente, sakrificë dhe prapë të trajtohesh sikur nuk je pjesë e pamjes.

Kjo nuk na jep të drejtën të kërkojmë privilegj.

Na jep detyrën të flasim për një plagë që nuk është vetëm e jona.

Sa herë një forcë e re mbahet jashtë dëgjimit publik, nuk dëmtohet vetëm ajo forcë.

Dëmtohet qytetari që mund të kishte gjetur aty një rrugë tjetër.

Dëmtohet Republika, sepse pakënaqësia që mund të kthehej në përfaqësim mbetet jashtë institucionit, pa formë, pa përgjegjësi dhe pa derë.

Ne nuk kërkojmë që rregullat të ulen për LRE-në.

Kërkojmë që fusha të hapet për qytetarin,jo rrugë të shkurtër, jo tavolinë pazari, por Republikë ku asnjë forcë e ndershme të mos ndalet vetëm sepse nuk i përket rendit të vjetër politik.

Reforma e vërtetë nuk duhet të pyesë si ta bëjë më të rregullt përjashtimin.

Duhet të pyesë si ta bëjë më të lirë hyrjen. Nuk duhet të mjaftohet me barazinë e votës pas kutisë, nëse para kutisë qytetari nuk ka pasur mundësi të dëgjojë alternativat që sistemi i ka lënë në hije.

Një vend bëhet më i qëndrueshëm kur pakënaqësia mund të kthehet në përfaqësim.

Bëhet më i drejtë kur qytetari nuk detyrohet të zgjedhë vetëm mes rrugëve që të vjetrit kanë lënë hapur.

Bëhet më republikan kur e reja nuk trajtohet si rrezik, por si provë se shoqëria ende mund të nxjerrë njerëz që marrin përgjegjësi.

Reforma zgjedhore nuk duhet të jetë gardh i ri me gjuhë të pastër.

Duhet të jetë hapje e fushës ku qytetari nuk është vetëm dorë që hedh votën, por ndërgjegje që gjykon, zë që kërkon rrugë dhe burim prej nga Republika mund të përtërihet.

Pragu, në fund, nuk mat vetëm partitë.

Mat besimin e Republikës te qytetari i saj.

Kristina Nano, Kryetare e LRE Rinisja