Rinisja në javën e zhurmës, peshorja, jo skena!

Nga Arsen Lazri

Anëtar Kryesie i LRE - Rinisja

Sot, Shqipëria i ngjan një salle ku të gjithë flasin njëherësh dhe askush nuk dëgjon.

Një kërkesë e SPAK-ut për autorizim arrestimi ndaj Belinda Ballukut kthehet në provë karakteri për shtetin dhe në provë oreksi për politikën.

Një protestë e thirrur për 22 dhjetor para Kryeministrisë premton ultimatum dhe bllokim të gjatë, sikur vendi të shërohet me ditë të zjarrta e jo me standard.

Dhe rreth kësaj, partitë e reja garojnë për rolin e më të zëshmit, me kampime, imazhe, tym e slogane, duke e kthyer qytetarin sërish në audiencë.

Këtë javë unë e shoh politikën si peshore.

Në peshore, zëri nuk ka peshë.

Pesha e ka provën.

Dhe një vend nuk rrëzohet vetëm nga një krim i madh, por nga mijëra gramë mungesë prove, mungesë kufiri, mungesë matjeje.

Ka një skenë që e njeh çdo familje shqiptare dhe që nuk del në kronikat e protestës.

Një prind në sportel, me fëmijën në krah, që pret një dokument të thjeshtë.

Një orë, dy orë, tre orë.

Fjalë të paqarta, shtyrje, një dritare tjetër, një ditë tjetër.

Në fund, ai prind nuk del i zemëruar vetëm me një punonjës.

Del i lodhur nga sistemi.

Ky është tatimi i fshehur që paguajmë çdo ditë, koha e vjedhur, dinjiteti i ulur, besimi i krisur.

Në çdo biznes të vogël kjo kosto e fshehur ka emër tjetër, ditë të humbura në tatime, mall i bllokuar në doganë, dosje që rrotullohet mes zyrash, pasiguri që e ha fitimin para se të shitet malli.

Në bilanc nuk shënohet.

Në jetë ndihet.

Dhe kur ndihet gjatë, ajo kthehet në emigrim.

Rinisja nuk hyn në garën e zhurmës sepse e njeh dallimin midis opozitës dhe spektaklit.

Ne nuk jemi kundër për të bërë zhurmë.

Jemi për ta ndërtuar republikën.

Dhe republika nuk ndërtohet me klimë, por me procedurë.

Nuk ndërtohet me skenë, por me kufi.

Arian Galdini e ka shkruar thjesht, merita pa zhurmë ndërton themele.

Kjo fjali është pesha jonë.

Loja e ditës e do klimën, republika e do procedurën.

Loja e ditës e do skenën, republika e do kufirin.

Kur kufiri tretet, klubi mbijeton.

Kur kufiri rikthehet, klubi shpërbëhet.

Në një vend të lodhur nga propaganda, politika ka dy mëkate që e shkatërrojnë besimin.

I pari është privatizimi i përfitimit dhe socializimi i humbjes.

I dyti është shndërrimi i ligjit në dekor dhe i qytetarit në radhë.

Këtu ekonomia nuk vuan vetëm nga korrupsioni i madh, por nga kostoja e fshehur, vonesë, arbitraritet, pasiguri, rryshfet, frikë administrative.

Kjo kosto e fshehur është tatimi më i rëndë i shqiptarëve, sepse u vjedh kohën, dinjitetin dhe shpresën.

Prandaj ne nuk e shohim çështjen Balluku si lajm, por si dritare ku matet shteti.

Pyetja është e thjeshtë, a kemi republikë ku procedura është normë, apo teatër ku procedura shërben si justifikim.

Përgjigjja jonë është po aq e thjeshtë, procesi nuk është trofe i askujt.

Drejtësia duhet të flasë me gjuhën e vet, pa u shndërruar në flamur partie dhe pa u shndërruar në gur për t’ia thyer kokën tjetrit.

Të jesh opozitë e arsyes në këtë çast do të thotë katër gjëra, pa xhepa dhe pa marifete.

Së pari, të mos e përdorësh kërkesën e SPAK-ut si flamur elektoral dhe as si shfajësim për panik moral.

Së dyti, të kërkosh transparencë mbi procedurën, jo thashetheme mbi emra.

Afat, bazë ligjore, arsyetim, përgjegjësi.

Së treti, të mos shantazhosh gjykatën me shesh, as ta përkëdhelësh me pazare. Gjykata duhet të ndihet e detyruar nga ligji, jo nga turma.

Së katërti, të mos i japësh asnjë alibi ekzekutivit që të thotë, drejtësia është politike. Kur alibia lind, klubi mbijeton.

Kjo është etika jonë, të thyesh Klubin e Pakicave Plaçkitëse pa thyer republikën.

Dhe kjo nuk bëhet me grusht mbi tavolinë, por me kufij të qartë, me matje, me transparencë dhe me ekonomi që shpërblen punën e ndershme.

Ka një fjali që e prish magjinë e rreme të turmës, mos më beso, kontrollomë.

Kjo është Rinisja. Ne nuk kërkojmë adhurim. Kërkojmë llogari. Ne nuk kërkojmë besim nga zemërimi ndaj tjetrit.

Kërkojmë besim nga prova jonë.

Kryetarja jonë, Kristina Nano, e ka vendosur këtë në një formulë të ftohtë dhe të drejtë, Shqipëria s’ka nevojë për më shumë fjalë, por për peshore që i mat ato.

Dhe po e them edhe më prerë, sepse ky është ilaçi kundër tifozërisë.

Nëse një ditë Rinisja do të kërkojë që ta besoni vetëm sepse jeni të zemëruar me dikë tjetër, ju lutem, mos na besoni.

Edhe nëse jemi ne që flasim nga e djathta e sallës, nëse nuk sjellim provë, afat dhe përgjegjës, na trajtoni si pjesë të të njëjtit spektakël.

Na kërkoni peshoren. Jo skenën.

Tani ta them si ekonomist konservator, pa parulla. Dhjetëvjeçari i fundit në mendimin fikozofik dhe ekonomik e ka rikthyer moralin si infrastrukturë të ekonomisë, Deneen flet për krizën e një shoqërie pa komunitet, Hazony për kombin si bashkësi përgjegjësie, Oren Cass për punën dhe dinjitetin si qendër të rendit social, McCloskey për virtytet borgjeze si motor të prosperitetit.

Në shqip kjo do të thotë, ekonomia pa karakter është volum pa peshë.

Prandaj peshorja duhet të hyjë edhe në ekonomi, jo vetëm në politikë.

Programi ynë nuk është listë premtimesh. Është peshore që e bën gënjeshtrën të rëndojë.

E para, prindërimi publik si metodë vendimmarrjeje.

Çdo ligj, buxhet, kontratë, shërbim kalon nga testi që s’të lejon të gënjesh, si e prek fëmijën në bankë, prindin në radhë, të sëmurin në shtrat, mjeshtrin në punishte, sipërmarrësin në risk.

Ky test e ul korrupsionin jo vetëm si vjedhje, por si sjellje.

E dyta, ekonomia e punëve të mira.

Jo ekonomi e lejeve, por ekonomi e vlerës. Zinxhirë prodhimi që lidhen me përpunimin dhe tregun.

Turizëm me identitet që nuk shet kartolinë, por rrëfenjë e mjeshtëri.

Industri krijuese që e kthen kulturën në kapital.

Teknologji që i jep krah punës, jo ia pret.

Kjo është e djathta humane, pro tregut, por kundër tregut të kapur.

Pro sipërmarrjes, por kundër sipërmarrjes së lidhjeve.

Pro fitimit, por vetëm fitimit që buron nga shërbimi.

E treta, besueshmëria si valutë kombëtare. Nëse ka një pasuri që Shqipëria e ka shpërdoruar, ajo është besimi.

Besimi ndërtohet me afate, me shërbim të matshëm, me procedurë të lexueshme.

Prandaj Rinisja flet për matje publike të shërbimeve, për regjistër të hapur të afateve e kostove, për shtet që e shpjegon vendimin, jo që e fsheh.

Peshorja, pra, nuk është metaforë.

Është mënyrë qeverisjeje.

Dikush do të thotë, po protestat.

Protesta është e drejtë qytetare.

Por protesta si zëvendësim i programit është sëmundje.

Kur protesta bëhet garë pozicionimi, ajo rrit temperaturën dhe ul besueshmërinë.

Dhe temperaturat politike djegin edhe institucionet, edhe ekonominë, edhe shpresën.

Në këtë pikë unë jam i detyruar të them një të vërtetë edhe për ne.

Edhe ne kemi tundimin e thjeshtë, të dalim në shesh, të themi tri fjali të forta, të marrim duartrokitjen e momentit dhe të kthehemi në shtëpi të qetë.

Rinisja nuk është e vaksinuar kundër këtij tundimi.

Dallimi ynë nuk është se jemi më të mirë nga natyra, por se duam ta lidhim veten me metoda që na korrigjojnë.

Nëse gabojmë, duam të na korrigjojë peshorja e provës, jo të na falë turma e zhurmës.

Prandaj nesër, më 22 dhjetor, do të ketë shesh, kamera, ultimatume.

Ne nuk do të garojmë me decibelë.

Do të garojmë me njësi pune.

Do të jemi aty ku ndërtohet republika, te qartësia, te procedura, te ekonomia e punëve të mira, te prindërimi publik, te besueshmëria.

Në fund të ditës, matja nuk bëhet as me sondazhe, as me decibelë.

Bëhet te sporteli, te banka e shkollës, te shtrati i spitalit.

Atje ku prindi, punëtori, sipërmarrësi dhe fëmija e ndjejnë në lëkurë nëse shteti është peshore apo skenë.

Dhe e mbyll me një zotim të matshëm, jo me fjali të bukur.

Në javën e zhurmës, Rinisja nuk do të matet me minutat në shesh, por me propozimet e shkruara, me afat dhe përgjegjës, që i vë mbi tryezën publike.

Sepse Shqipëria nuk ka mungesë zëri.

Ka mungesë mase.

Dhe masa nuk bërtet. Ajo ndërton.

Arsen Lazri

Anëtar Kryesie i LRE – Rinisja