Shqipëria në javën e tensionit, si mbahet opozita e drejtë pa u kthyer në zhurmë!

Nga Jani Nano

Sekretar i Përgjithshëm i LRE - Rinisja

Këto ditë politika rreh si gong para ndeshjes dhe publiku kërkon një goditje të madhe, një fjali që “ta mbyllë”, një pamje që të duket si fundi i historisë.

Kjo javë e ka atë frymë.

Në Kuvend është nxehur përplasja rreth kërkesës së SPAK për Belinda Ballukun, në rrugë është thirrur protesta e 22 dhjetorit, dhe mbi të dyja po luhet gara e dukjes, kush zë më shumë korniza, kush dëgjohet më fort, kush merr më shumë “moment”.

Në javë të tilla vjen një tundim si valë: “hyr edhe ti, se përndryshe s’të shohin”.

Unë dua ta them pa zbukurim, Rinisja është opozitë, por nuk është pjesë e lojës së zhurmës.

Jo nga përbuzja ndaj protestës, as nga frika e përplasjes, por nga frika më e madhe, që kundërshtimi të bëhet profesion dhe protesta të kthehet në markë.

Sepse kur kjo ndodh, qytetari bëhet audiencë dhe Republika bëhet skenografi.

Dhe s’po e shkruaj këtë si moralist që nuk e prek tundimin.

E kam pasur edhe unë.

E kam paguar edhe unë.

Ka pasur ditë kur kam dalë në panel dhe jam ndjerë “në rregull” sepse fjala ime u citua, pastaj jam kthyer në zyrë dhe kam parë email-in bosh me propozime konkrete, si një dhomë ku s’ka askënd.

Aty e kupton sa e rrezikshme është shkurtesa, të marrësh vëmendje, por të humbësh rregullin.

Që nga ajo ditë, e kam vënë si disiplinë, të mos blej besueshmërinë me një dalje, por ta ndërtoj me një punë që mbetet.

Sepse kur drejtësia bëhet lajm, rreziku është ta kthejmë në vegël…

Kur një proces prek emra të mëdhenj, politika e ka refleksin ta përdorë, pushteti e do si paravan, opozita si trofe.

Të dyja e dëmtojnë njësoj, sepse i japin qytetarit përshtypjen se ligji është pjesë e lojës, jo pjesë e rendit.

Ne nuk kemi interes të bëhemi gjykatës të rrjeteve sociale dhe nuk kemi të drejtë të bëhemi avokatë të heshtjes.

Ne kemi interes ta bëjmë ligjin të kuptueshëm dhe të kontrollueshëm, sepse vetëm kështu rikthehet besimi publik, jo me thashetheme, por me arsyetim; jo me shkulme, por me procedurë.

Dhe e them me një gozhdë të thjeshtë, nëse një proces i fortë zgjat dy javë në ekran dhe humbet brenda 24 orësh në kujtesë, atëherë nuk kemi marrë drejtësi, kemi konsumuar lajm.

Ne nuk mund të ndërtojmë Republikë me konsum.

Sepse protesta është e drejtë, por politika nuk mund të jetë vetëm protestë…

Protesta është e drejtë qytetare.

Por politika nuk mund të jetë vetëm protestë, sepse protesta, kur përsëritet si ritual, fillon të prodhojë vetëm rol dhe vetëm lodhje.

Këtu më shërben boksi, jo si dekor fjalësh, por si manual disipline.

Në ring, kush kërkon nokaut në sekondën e parë shpesh i bie ajrit, godet fort, gabon distancën, hap krahun, e humb mbrojtjen dhe paguan me një kundërgoditje të thjeshtë.

Ndërsa boksieri serioz punon me kombinime të vogla, një jab i saktë (“Jab” është goditja më bazike dhe më e rëndësishme në boks. Është ajo grushti i shpejtë, i drejtë, me dorën e përparme, dora që është më afër kundërshtarit..), një hap i matur, një frymë e ruajtur.

Ai nuk jeton për një grusht, jeton për ndeshjen.

Në politikë, “nokauti emocional” është fjalia që ndez turmën dhe shuan mendimin.

Ne nuk e kërkojmë.

Ne kërkojmë fitore me pikë të pastra, rregulla të kuptueshme, shërbime me afat, ekonomi që prodhon punë të denjë, institucione që nuk flasin me nëntekst.

Dhe ka një rregull tjetër të ringut që e dua shumë, kampioni di edhe kur të mos godasë.

Jo çdo hap i shpejtë është hap i mençur.

Nganjëherë, ruajtja e gardës është vetë guximi.

Sepse ekonomia është arbitri i heshtur i çdo jave tensioni…

Kur politika ndizet, ekonomia ftohet.

Biznesi i vogël e ndien menjëherë, pasiguria shtohet, vendimet shtyhen, investimi ngrihet, koha humbet.

Dhe koha e humbur është tatimi më i egër, sepse nuk shënohet në asnjë tabelë, por shënohet në jetën e familjeve.

Para pak ditësh, një mjeshtër më tregoi si i ishte rrotulluar një dosje e thjeshtë mes zyrash.

Nuk u ankua për një punonjës, u ankua për sistemin që ia ha ditën si krimb i ngadaltë.

Pastaj, pa e ngritur zërin, tha një fjali që më mbeti: “Po më ikën djali. Nuk e mban dot më këtë pritje.”

Kjo është ekonomia reale, jo grafiku, por vendimi i një familjeje për t’u larguar.

Këtu e kuptoj pse në mendimin konservator të dekadës së fundit Oren Cass këmbëngul te puna reale si qendër dinjiteti, sepse pa punë të ndershme, vendi shndërrohet në stacion tranziti.

Dhe këtu e kuptoj pse Patrick Deneen flet për “lodhjen” e lirisë, kur shoqëria e humb bashkësinë, liria nuk bëhet triumf, bëhet rraskapitje.

Në Shqipëri kjo lodhje ka emër të thjeshtë, emigrim.

Kur njeriu nuk gjen rregull, ritëm dhe respekt, ai nuk ikën vetëm për pagë, ikën për dinjitet.

Çfarë bën Rinisja tani, pa u futur në lojë?

Kur stadiumi fishkëllen, ekipi serioz nuk e braktis planin.

Në ring, dieta, stërvitja dhe fleta e pikëve nuk duken spektakolare, por pa to çdo “nokaut” është rastësi.

Tri masat tona 90-ditore janë pikërisht këto goditje të vogla të përsëritshme që rrëzojnë lodhjen dhe ngrejnë besimin.

E para: Ora e Shtetit

Çdo shërbim publik ka “orën” e vet, afatin standard dhe afatin real.

Ne propozojmë që për 20 shërbimet më të përdorura (bashki, tatime, kadastra, shëndetësi) të publikohet online, koha standarde, koha mesatare reale, arsyet e refuzimeve dhe numri i ankesave të zgjidhura.

Pas 90 ditësh kërkohet raport publik, ku u përmirësua koha, ku u përkeqësua, kush mban përgjegjësi.

Nëse s’ka lëvizje, përgjegjësia nuk mbulohet me konferenca, emërtohet dhe korrigjohet.

E dyta: Kontrata e Ndershme

Çdo lehtësim fiskal lidhet me tri prova, kontratë e rregullt, trajnim i verifikueshëm, produktivitet i dokumentuar.

Kush s’i sjell, s’merr “dhuratë”.

Kjo është antidopi i ekonomisë sonë, të mos ushqejmë privilegjin e fshehur që shkatërron karrierën e vendit.

E treta: Fleta e Provës

Çdo qëndrim publik i yni do të shoqërohet me tri rreshta të printueshëm:

- Çfarë ndryshon konkretisht në jetën e qytetarit?

- Si matet pas 90 ditësh?

- Kush mban përgjegjësi nëse dështon?

Kjo na disiplinon edhe ne, s’na lejon të shesim fjali. Na detyron të sjellim prova.

Këto tri masa janë “jab”-et tona, të vogla, të sakta, të përsëritshme.

Me to fitohen ndeshjet serioze, sepse me to ndërtohet besueshmëria.

Dhe kanë edhe një publik të dytë, po aq të rëndësishëm sa votuesit tanë, Brukselin dhe Uashingtonin.

Nëse duam aleanca perëndimore që na marrin seriozisht, nuk mjafton të themi “jemi pro-Perëndimit”, duhet të tregojmë standarde që Perëndimi i njeh, transparencë, llogaridhënie, institucione që funksionojnë edhe kur temperatura rritet.

Në fund, matja nuk bëhet as me sondazhe, as me decibelë. Bëhet te sporteli.

Aty ku një nënë pret një dokument dhe nuk duhet t’i dridhet zëri për të marrë një të drejtë.

Aty ku një mjeshtër kërkon një përgjigje dhe nuk duhet të paguajë me dinjitetin e vet.

Aty ku një i sëmurë pret respekt, jo arsye për shtyrje.

Nëse një ditë Rinisja flet vetëm me fjali të forta dhe nuk sjell dot as Ora e Shtetit, as Kontrata e Ndershme, as Fleta e Provës, atëherë nuk kemi më të drejtë të kërkojmë besim.

Na trajtoni si pjesë të së njëjtës lojë.

Opozita e drejtë nuk është ajo që fiton ditën. Është ajo që nuk e humb nesërmen.

Dhe të nesërmen e mban ai që vendos masën mbi emocionin, rregullin mbi zhurmën, dhe provën mbi rolin.

Jani Nano

Sekretar i Përgjithshëm i LRE - Rinisja