Të jesh mendim në mes të turmës!

Nga Arian Galdini

Turma nuk e urren së pari mendimin.

Urren njeriun që nuk ia jep shtyllën e vet kurrizore.

Jo idenë si përmbajtje.

Jo fjalën si stoli të mendjes.

Jo kundërshtimin si gjest.

Turma e duron edhe gabimin, nëse gabimi ecën në hap me të.

E duron edhe vulgaritetin, nëse vulgariteti e ngroh.

E duron edhe ligësinë, nëse ligësia i jep ritëm.

Por njeriun që mendon vetë e ndien si fyerje. Jo sepse ai ka domosdo të drejtë.

Por sepse ai i kujton mungesën që e fsheh me zhurmë, paaftësinë për të qëndruar në këmbët e veta.

Të jesh mendim në mes të turmës do të thotë të mos lejosh që gjykimi yt të marrë formën e lëvizjes së shumicës.

Do të thotë të mos pranosh që zëri i përbashkët të bëhet ndërgjegjja jote.

Do të thotë të mos e lësh qendrën tënde morale të zëvendësohet nga ngrohtësia e korit.

Sepse turma nuk kërkon bindje të thellë.

I mjafton diçka më e ulët dhe më e rrezikshme, të mos mbash më peshë vetë.

Ajo nuk të kërkon së pari të heshtësh.

Të kërkon të përkulesh.

Jo gjithmonë përkulje të dukshme.

Shpesh përkulje të butë, të arsyeshme, të ngrohtë, të justifikuar me gjuhën e përkatësisë.

Thuaje atë që thuhet.

Ndjeje atë që ndihet.

Përkulu kur përkulen të gjithë.

Njeriu, nga nevoja për të mos mbetur jashtë, fillon të japë me qira gjykimin e vet.

Në fillim për pak. Pastaj më gjatë.

Pastaj pothuaj krejt.

Derisa vjen çasti kur flet, zemërohet, pëlqen, përçmon, por nuk di më nëse po flet ai apo turma përmes tij.

Këtu fillon humbja.

Jo humbja e opinionit.

Humbja e qendrës.

Njeriu që humb qendrën nuk bëhet menjëherë figurë e keqe në kuptimin klasik.

Shpesh bëhet diçka më e zakonshme dhe më e rrezikshme, bëhet i përputhshëm.

Mëson si të mos prishë atmosferën.

Mëson si të mos ngrejë pyetje atje ku pyetja do të prishte ritmin.

Mëson si të ketë zemërimin e duhur, frazën e duhur, ironinë e duhur, heshtjen e duhur.

Dhe kështu, pa krismë, mendja e tij fillon të shërbejë jo më të vërtetës, por qarkullimit.

Turma nuk funksionon mbi arsye.

Funksionon mbi sinkronizim.

Nuk ka nevojë që të gjithë të kuptojnë.

I mjafton që të gjithë të lëvizin bashkë.

Nuk ka nevojë që të gjithë të mendojnë njësoj.

I mjafton që askush të mos mendojë krejtësisht vetë.

Kështu lind kori i kohës, jo si bashkim i ndërgjegjeve, por si barazim i shtyllave kurrizore.

Çdo njeri mëson të përkulet në të njëjtin kënd.

Çdo zë humbet timbrin e vet.

Çdo dyshim duket si rrezik.

Çdo mendim i pavarur tingëllon si prishje rendi.

Njeriu që mendon nuk përndiqet vetëm kur flet.

Përndiqet edhe kur rri.

Një tavolinë e zakonshme e zbulon këtë më mirë se një bibliotekë e tërë.

Një fjali bie në mes të bisedës.

Është e shtrembër, por e dobishme për qetësinë e grupit.

Askush nuk e kundërshton.

Njëri ul sytë.

Tjetri e di se duhet të flasë, por zgjedh të heshtë.

Një tjetër buzëqesh, sikur buzëqeshja të ishte neutralitet.

Dikush e mbyll bisedën me një frazë të gatshme dhe ajri qetësohet.

Pikërisht aty turma fiton.

Jo sepse foli më fort.

Sepse askush nuk mbajti peshën e një pyetjeje të vërtetë.

Aty shtylla kurrizore nuk thyhet me zhurmë.

Lëshohet.

Një shoqëri që e mëson njeriun të mos mbajë më shtyllën e vet, nuk prodhon vetëm njerëz pa zë të vetin.

Prodhon njerëz pa qendër.

Dhe njeriu pa qendër është i përdorshëm për çdo gjë.

Mund të administrojë pa gjykuar.

Mund të bindet pa kuptuar.

Mund të urrejë pa njohur.

Mund të duartrokasë pa besuar.

Mund të kryejë padrejtësi jo nga thellësia e ligësisë, por nga hollimi i ndërgjegjes.

Sepse njeriu që nuk mban më shtyllën e vet, i jep kohës jo vetëm duart, por edhe shpirtin.

Në ekran, në rrjet, në universitet, në zyrë, në fjalimin publik, në komentet e pafundme ku njerëzit reagojnë me një shpejtësi që do të dukej e jashtëzakonshme, sikur të mos ishte kaq e varfër në barrë, ndodh e njëjta gjë, zëri rritet, pesha ulet, fjalori zgjerohet, gjykimi tkurret.

Njeriu di më shumë dhe mban më pak.

Ka më shumë mjete për të folur dhe më pak forcë për të mbajtur atë që thotë.

Kjo është forma moderne e humbjes.

Jo censura.

Shpërndarja.

Sot mendja dorëzohet në ekran, në ritmin e reagimit, në ekonominë e vëmendjes, në detyrimin për të qenë i menjëhershëm, në frikën për të mos mbetur i padukshëm.

Dhe kur qendra copëtohet, shtylla nuk thyhet menjëherë.

Fillimisht dobësohet. Pastaj lëkundet.

Pastaj mëson të përkulet vetë, pa e ndier më përkuljen si humbje.

Pikërisht këtu mendimi bëhet barrë.

Jo te ideja e bukur.

Te çmimi i saj.

Të mendosh vetë do të thotë të pranosh se nuk do të jesh gjithmonë i pëlqyer.

Do të thotë të mos kërkosh nga shumica certifikatë të së vërtetës.

Do të thotë të durosh keqkuptimin, shpifjen, talljen, izolimin, jo si teatër martirizimi, por si çmim të mosdorëzimit.

Do të thotë të mos ia japësh ritmit kolektiv të drejtën për të të treguar çfarë duhet të ndiesh para se ta kesh peshuar vetë.

Por mendimi i vërtetë nuk lind nga dëshira për t’u dalluar.

Kjo do të ishte vetëm vanity me veshje intelektuale.

Ai lind kur njeriu refuzon të gënjejë veten për t’u ndjerë i sigurt mes të tjerëve.

Lind kur ai e kupton se përkatësia pa të vërtetë është një formë e hollë skllavërie.

Lind kur pranon se ndonjëherë çmimi i ndërgjegjes është vetmia.

Dhe prapë nuk e dorëzon shtyllën.

Opinioni është klimë.

Mendimi është barrë.

Një botë që nuk prodhon më njerëz të aftë të mendojnë vetë, nuk do të prodhojë as qytetarë të vërtetë.

Do të prodhojë administratorë të bindur, konsumatorë nervozë, turma të gatshme të nxehen e të ftohen sipas ritmit të ditës, por jo bashkësi që mund të mbajë barrën e së vërtetës.

Mbrojtja e mendimit nuk është luks i individit të rafinuar.

Është çështje e shëndetit të qytetërimit.

Shqipëria nuk ka nevojë vetëm për njerëz që ndihen shqiptarë.

Ka nevojë për njerëz shqiptarë që mendojnë. Jo për figurë dekorative të mendimtarit, as për një kastë të hollë që flet lart dhe jeton bosh, por për njeriun shqiptar që nuk ia jep mendjen e vet me qira klanit, mllefit, propagandës, modës ideologjike, servilizmit, folklorit të zbrazët, turmës së ditës.

Një shqiptarizëm që nuk hyn në njeriun shqiptar dhe nuk e formon atë nga brenda, mbetet slogan identitar.

Një shqiptarizëm që prodhon njeri me shtyllë, bëhet forcë qytetëruese.

Shqiptaria nuk mbahet vetëm me flamur, as vetëm me kujtesë, as vetëm me patos. Mbahet me karakter.

Mbahet me njeriun që nuk e quan tradhti çdo mendim të lirë.

Mbahet me njeriun që nuk e ngatërron përkatësinë me nënshtrimin.

Mbahet me njeriun që e do kombin aq sa të mos e ushqejë me gënjeshtra të pëlqyeshme.

Një popull që humb njeriun që mendon, humb jo vetëm një zë.

Humb mekanizmin e vet të korrigjimit.

Dhe pa korrigjim, kombi nuk rritet.

Përsëritet.

Pikërisht këtu mendimi i lirë bëhet forma më moderne e rezistencës.

Njeriu që ruan mendjen e vet nuk është thjesht njeri i zgjuar.

Është kundërveprim civilizues.

Nuk i bindet verbërisht kohës, e peshon.

Nuk bëhet aparat i turmës, e duron vetminë morale.

Nuk e përdor të vërtetën si armë vanity-je, lejon që e vërteta ta gjykojë.

Kjo kërkon vetëqeverisje.

Sepse mendimi pa karakter rrëshqet lehtë në adhurimin e vetes.

Kthehet në aktor të mendimit, jo në shërbëtor të së vërtetës.

Prandaj mendimi i vërtetë nuk ndahet nga përulësia.

Nuk ndahet nga turpi përpara fjalës së nxituar.

Nuk ndahet nga fuqia për të duruar heshtjen pa e mbushur menjëherë me zë.

Mendimi i vërtetë nuk është vetëm akt inteligjence.

Është formë karakteri.

Turma nuk është vetëm jashtë nesh.

Ajo ka një punëtori të saj edhe brenda njeriut.

Është atje ku njeriu lodhet nga puna e mendimit dhe zgjedh lehtësinë e përsëritjes.

Është atje ku ai nuk pyet më: a është e vërtetë?

Pyet vetëm, a thuhet kështu?

Është atje ku ai e mat fjalën jo me ndërgjegje, por me qarkullim.

Është atje ku e quan kurajë reagimin, ndërsa në të vërtetë ka humbur fuqinë për të mbajtur një pyetje pa ia dorëzuar menjëherë korit.

Të jesh mendim në mes të turmës do të thotë, para së gjithash, të mos e lejosh turmën brenda vetes të fitojë.

Në fund, pyetja nuk është nëse turma do të ekzistojë.

Ajo do të ekzistojë gjithmonë.

Pyetja është nëse njeriu do ta ruajë shtyllën e vet në mes të saj.

Nëse do të ketë ende njerëz që nuk e matin të vërtetën me numër, por me barrë.

Nëse do të ketë ende njerëz që e durojnë vetminë e mendimit pa e kthyer atë në krenari.

Nëse do të ketë ende njerëz që nuk e lënë turmën e jashtme të zgjojë turmën e brendshme.

Sepse rreziku i fundit nuk është vetëm të jetosh në mes të turmës.

Rreziku i fundit është të lejosh turmën të jetojë në vendin ku duhet të rrijë mendimi.

Dhe atëherë humbja nuk është më vetëm jotja.

Bëhet humbje qytetërimi.

Prandaj një mendje që nuk përsërit nuk është ngjarje e vogël.

Është pengesë kundër hollimit të njeriut.

Është mbrojtje e qendrës.

Është prova se liria nuk ka vdekur ende.

Sepse ai që ruan mendimin e vet, nuk mbron vetëm të drejtën e vet për të qenë ndryshe.

Ai mbron shtyllën kurrizore të njeriut.

Arian Galdini