Të ndërtosh një botë të re duke ndërtuar vetveten!

Nga Arian Galdini

Bota e re nuk nis te ligji.

Nis te njeriu.

Kjo është e vërteta që epoka jonë e shtyn gjithmonë edhe pak më tutje, sikur ta dinte se pikërisht aty gjendet gjykimi i saj.

Ajo flet për shtete më të drejta, për ekonomi më njerëzore, për institucione më të forta, për kulturë më të ndriçuar, për komb më të vetëdijshëm, për rend të ri.

Flet për kulmet. Flet për fasadat.

Flet për çatitë, për dritaret, për ndriçimin e godinës që dëshiron të ngrejë.

Pak ulen te themeli.

Pak pranojnë se, para se të ndërtohet bota, duhet të formohet njeriu që do ta mbajë.

Ky është mashtrimi i madh i kohës sonë, bindja se mund të ngrihet një rend i ri mbi një njeri të vjetër.

Se mjafton projekti, ndërsa formimi mund të presë.

Se mjafton reforma, ndërsa ndërgjegjja mund të mbetet e papjekur.

Se mjafton të shpallet drejtësia, ndërsa njeriu që e shpall mund të vazhdojë të jetojë i paqeverisur nga brenda.

Për këtë arsye ka kaq shumë premtime të mëdha dhe kaq pak rindërtime që zgjasin.

Sepse ngrihen mure, por lihet i çarë themeli.

Shkruhen ligje, por nuk formohet karakteri që do t’i mbajë.

Njeriu i kësaj kohe ka fituar më shumë mjete se çdo brez para tij për të vepruar mbi botën dhe ka humbur më shumë forcë se shumë breza para tij për të vepruar mbi veten.

Ai ka teknologji, por jo gjithmonë drejtim.

Ka informacion, por jo domosdo urti.

Ka zë, por jo përherë fjalë.

Ka shpejtësi, por jo masë.

Ka ndikim, por jo domosdo karakter.

Pikërisht këtu qëndron disproporcioni i epokës, fuqia e jashtme rritet më shpejt se forma e brendshme.

Dhe kur kjo ndodh, bota bëhet më e prekshme dhe më e pambrojtur njëkohësisht.

Mjafton të hysh në një zyrë, në një shkollë, në një studio televizive, në një mbledhje partie, në një familje që po çahet në heshtje, për ta parë këtë.

Rregulli mund të jetë aty.

Procedura mund të jetë aty.

Efikasiteti mund të jetë aty.

Por nëse njeriu që i prek këto gjëra është i zbrazët, i paformuar, i pamasë, gjithçka fillon të prishet pa zhurmë.

Fjala përdoret pa të vërtetë.

Pushteti përdoret pa kufi.

Tjetri përdoret pa nderim.

Ligji përdoret pa drejtësi.

Atëherë kuptohet se rrënimi nuk ka nisur në mur.

Ka nisur në njeriun që e prek murin.

Për këtë arsye, vetëndërtimi nuk është luks privat.

Është akt me pasojë publike.

Njeriu nuk hyn në botë bosh.

Ai sjell me vete mënyrën si flet, si duron, si gënjen, si i afrohet parasë, si e mban besimin, si e përdor lirinë, si e fsheh krenarinë, si e ushqen frikën, si e vesh ambicien me emër parimi.

Nuk prodhon vetëm vendime.

Prodhon klimë morale.

Nuk prodhon vetëm qëndrime.

Prodhon frymë.

Dhe fryma, më shumë se rregullorja, e bën një shoqëri të jetueshme ose të pajetueshme.

Kjo është arsyeja pse bota e re nuk është para së gjithash çështje inxhinierie shoqërore.

Është çështje antropologjie.

Çfarë njeriu po ngre kjo kohë.

Çfarë njeriu po formon familja, shkolla, tregu, media, teknologjia, ritmi i ditës, kultura e reagimit, etja për t’u dukur, frika për të mbetur pas.

Kjo pyetje vlen më shumë se njëqind programe.

Sepse institucionet janë të domosdoshme, por nuk e zëvendësojnë njeriun.

Ligji është i domosdoshëm, por nuk e zëvendëson ndërgjegjen.

Kushtetuta është e domosdoshme, por nuk e zëvendëson karakterin.

Të ndërtosh vetveten do të thotë të hysh në një marrëdhënie të rreptë me të vërtetën.

Të mos e përdorësh më gjuhën për të mbrojtur figurën tënde, por për ta vënë atë nën dritë.

Të mos kërkosh më nga morali dekor, por barrë.

Të mos kërkosh më nga idetë strehë, por gjykim.

Të pranosh se njeriu mund të vuajë realisht dhe prapë të ushqejë atë që e rrënon.

Mund të kërkojë drejtësi dhe prapë të jetë i padrejtë në jetën e tij të afërt.

Mund të flasë për liri dhe prapë të jetë rob i vanity, i zakonit, i lakmisë, i frikës për të mos humbur figurën e vet.

Kjo është puna më e rëndë që ekziston.

Është më e lehtë të dënosh padrejtësinë e sistemit sesa padrejtësinë që ushtron mbi tjetrin në heshtje.

Është më e lehtë të mallkosh hipokrizinë publike sesa të durosh hipokrizinë e hollë me të cilën mbron veten nga drita.

Është më e lehtë të kërkosh shoqëri të ndershme sesa të heqësh dorë nga gënjeshtrat e vogla që e bëjnë ditën tënde më komode.

Kjo është arsyeja pse koha jonë prodhon aq shpesh diskurs të madh dhe karakter të vogël.

Ka shumë reagim dhe pak shndërrim.

Ka shumë akuzë dhe pak pendesë.

Ka shumë fjalor reforme dhe pak njeri.

Pikërisht këtu fillon vetëqeverisja.

Jo si teknikë morali, por si kusht i sovranitetit të vërtetë njerëzor.

Njeriu që nuk qeveris veten kërkon pothuajse gjithmonë të qeverisë të tjerët me tepricë.

Nuk njeh masën.

Nuk njeh kufirin.

Nuk njeh pikën ku forca duhet të ndalet që drejtësia të mbetet drejtësi.

Nuk njeh dallimin midis autoritetit dhe orekstit për pushtet.

Për këtë arsye, vetëqeverisja është forma e parë e përgjegjësisë publike.

Kush nuk i vë fre vetes, do t’ia çojë mungesën e frerit botës.

Kjo kërkon një kuptim më të thellë të lirisë. Liria nuk është leje për çdo impuls.

Është aftësi për të mos iu bindur çdo impulsi. Liria nuk është mungesë kufiri.

Është forma e drejtë e kufirit.

Gjuha bëhet e fuqishme sepse njeh masën.

Mendimi bëhet i besueshëm sepse njeh vetëpërmbajtjen.

Karakteri bëhet i fortë sepse di ku duhet të ndalet.

Njeriu që nuk pranon asnjë kufi, nuk bëhet më i madh, bëhet më i shpërndarë.

Shikoje këtë në jetën e zakonshme.

Njeriu që nuk i vë kufi gjuhës, lëndon më shpejt sesa kupton.

Njeriu që nuk i vë kufi ambicies, e përdor tjetrin pa e ndier.

Njeriu që nuk i vë kufi zemërimit, e quan sinqeritet atë që është vetëm dhunë pa disiplinë.

Njeriu që nuk i vë kufi oreksit, e shndërron lirinë në grabitje.

Këtu fillon barbaria moderne, jo me britmën e egër, por me shpërndarjen e njeriut që nuk pranon formë.

Vetëndërtimi është rikthimi i këtij kufiri që nuk të varfëron, por të jep formë.

Dhe forma ka pasojë morale.

Vetëm ai që nuk e humb masën përballë qenies mund të përdorë pa shkatërruar.

Vetëm ai që di të sodisë mund të veprojë pa u bërë barbar.

Vetëm ai që pranon se realiteti është më i madh se mendja e vet mund të hyjë në botë pa e ulur atë në material të orekstit të tij.

Prandaj bota e re nuk ndërtohet nga njeriu që thjesht ka ide të reja.

Ndërtohet nga njeriu që ka fituar një formë të re të vetvetes.

Qytetërimi fillon pikërisht këtu.

Jo te infrastruktura. Jo te efikasiteti.

Jo te teknologjia.

Të gjitha këto janë të rëndësishme, por asnjëra nuk e zëvendëson njeriun.

Një qytetërim i denjë nuk prodhon vetëm specialistë, operatorë, menaxherë suksesi. Prodhon njerëz që dinë të dallojnë.

Njerëz që dinë të heshtin para asaj që është më e madhe se vetja.

Njerëz që e kuptojnë se përdorimi pa masë prodhon shkatërrim, se efikasiteti pa ndërgjegje prodhon barbarizëm të rregullt, se shpejtësia pa urti nuk është forcë, por humbje e kontrollit.

Kjo merr peshë të veçantë edhe për ne.

Shqiptarizmi, nëse do të jetë më shumë se ndjenjë, më shumë se kujtesë, më shumë se një hov identitar, duhet të bëhet pedagogji e njeriut shqiptar.

Nuk mjafton të duash flamurin.

Duhet të formosh njeriun që mund ta mbajë atë pa e kthyer në strehë vanity, klanizmi, mllefi, folklori të zbrazët ose force pa përmbajtje.

Nuk mjafton të mburresh me historinë, nëse nuk ndërton karakterin që e nderon atë.

Nuk mjafton të flasësh për identitetin, nëse nuk formon ndërgjegjen që e mban identitetin nga brenda.

Një shqiptarizëm që nuk hyn në njeriun shqiptar dhe nuk e ndërton nga brenda, mbetet slogan identitar.

Një shqiptarizëm që formon njeri, bëhet forcë qytetëruese.

Kjo është edhe forma më moderne e rezistencës.

Sepse koha jonë nuk e sulmon njeriun vetëm me dhunë të hapur.

E sulmon me shpërndarje, me zhurmë, me imazh, me nxitim, me reagim të përhershëm, me iluzionin se dukja është e njëjta gjë me të vërtetën, se performanca është e njëjta gjë me karakterin, se informacioni është e njëjta gjë me urtinë.

Në këtë klimë, njeriu që ndërton veten nuk është thjesht njeri i matur.

Është kundërveprim civilizues.

Nuk i bindet verbërisht kohës, e peshon.

Nuk bëhet aparat i turmës, e duron vetminë morale.

Nuk e përdor të vërtetën vetëm për të fituar, lejon që e vërteta ta ndryshojë.

Në fund, pyetja është e thjeshtë dhe e tmerrshme, jo nëse duam një botë të re.

Të gjithë thonë se e duan.

Pyetja është nëse jemi gati të bëhemi të denjë për të.

Sepse bota që duam nuk do të ngrihet nga njerëz që vetëm e urrejnë këtë botë.

As nga ata që vetëm e analizojnë.

As nga ata që vetëm e akuzojnë.

Ajo do të ngrihet nga ata që kanë marrë përsipër punën më të rëndë, të mos e sjellin më rrëmujën e tyre si fat të përbashkët.

Të mos e kthejnë zbrazëtinë e tyre në sistem.

Të mos e kthejnë krenarinë e tyre në ligj.

Të mos e kthejnë pasigurinë e tyre në kulturë.

Të mos e kthejnë orekstin e tyre në qytetërim.

Sepse ai që ndërton vetveten, nuk shpëton vetëm veten.

Ai fillon të bëhet themel.

Arian Galdini