Tragjedia e masës dhe tregu i budallallëkut!

Nga Arian Galdini

Budallallëku nuk është më vetëm mangësi. Në kohën tonë ai është bërë mall.

Kjo është tragjedia.

Jo se ka njerëz të cekët.

Të tillë ka pasur gjithmonë.

Tragjedia fillon kur cekëtia shpërblehet, kur sipërfaqja fiton mbi thellësinë, kur fjala që ndez paguhet më mirë se fjala që ndriçon, kur zëri që ngacmon vlen më shumë se mendimi që peshon.

Atëherë budallallëku pushon së qeni dobësi e shpërndarë dhe bëhet klimë.

Pastaj bëhet mënyrë. Më pas bëhet rend.

Në fund, bëhet pushtet.

Ky rend nuk ngrihet me krismë.

Ngrihet me rehati.

Me ulje të ngadaltë të pragut.

Me mësimin e heshtur se nuk ke më nevojë ta mbash një ide deri në fund, mjafton ta hedhësh.

Se nuk ke pse ta durosh nuancën, mjafton të zgjedhësh anën.

Se nuk ke pse të kalosh nëpër barrën e së vërtetës, mjafton të kapësh ritmin e shumicës.

Kështu lind tregu i budallallëkut, jo si pazar idesh të këqija, por si regjim që shpërblen gjithçka që e çliron njeriun nga puna e mendimit.

Në një regjim të tillë, e vërteta del e humbur qysh në hyrje.

E vërteta është e rëndë.

Kërkon kohë, gjuhë të saktë, heshtje të duruar, vetmi të pashmangshme.

Budallallëku ofron diçka tjetër, lehtësi të menjëhershme.

Jep zemërim të gatshëm, bindje të gatshme, përkatësi të gatshme, drejtësi të rreme pa vuajtjen e dallimit.

E vërteta të ngarkon.

Budallallëku të lehtëson.

Pikërisht për këtë arsye, ai shet.

Ky është ligji i tregut të ri, nuk vlen ajo që ndriçon më thellë, por ajo që qarkullon më shpejt.

Nuk fiton fjala që e ngre njeriun, por ajo që e nxit.

Nuk shkon larg mendimi që kërkon kthjelltësi, por fjalia që ndez menjëherë një refleks.

Në këtë rend, mençuria hyn si mall i vështirë, ndërsa budallallëku si mall masiv.

Njëri kërkon ndërgjegje.

Tjetri kërkon vetëm oreks.

Këtu qëndron tragjedia e kohës sonë.

Njeriu po mësohet të jetojë pa peshë të brendshme.

Di shumë gjëra, por mban pak.

Reagon shpejt, por gjykon dobët.

Ka mendime për çdo gjë, por rrallë ka mendim.

Flet pareshtur, por pak herë thotë diçka që i reziston kohës.

Dhe kur kjo bëhet mënyrë e zakonshme e të jetuarit, njeriu nuk varfërohet vetëm në dije, varfërohet në strukturë.

I hollohet qendra.

I dobësohet shpirti mbajtës.

Mbetet me gjeste, me poza, me role, por jo me bosht.

Masa e përshpejton këtë hollim.

Ajo nuk e do njeriun si qenie me ndërgjegje të veçantë.

E do si ritëm.

E do si njësi që përgjigjet.

E do si trup që lëviz me të tjerët.

Prandaj masa nuk ka frikë nga gabimi, ka frikë nga pavarësia.

Gabimi i ngjan asaj, sepse është i zhurmshëm dhe i nxituar.

Pavarësia e shqetëson, sepse i kujton boshllëkun e vet.

Kështu, ai që mendon jo vetëm kundërshtohet. Shpesh përqeshet.

Jo pse është domosdo më i mençur.

Por sepse rri në një mënyrë që tregu i budallallëkut nuk e duron, nuk ia jep menjëherë shpirtin ritmit të shumicës.

Në këtë pikë, budallallëku nuk është më çështje niveli kulturor.

Është çështje rendi shoqëror.

Është mënyra si ndërtohen platformat, si zgjidhen fytyrat publike, si shpërblehen tonet, si maten sukseset.

Nëse një shoqëri i jep më shumë hapësirë atij që ndez sesa atij që qartëson, nëse e nxit fjalën që përçan më shpejt sesa fjalën që dallon, nëse e ngre në sipërfaqe atë që është më i lehtë për t’u konsumuar, atëherë ajo shoqëri nuk po prodhon vetëm shije të dobët.

Po prodhon njeri të dobësuar.

Kjo shihet kudo. Në ekran. Në rrjet.

Në studio. Në tribunë.

Në tryezën e përditshme.

Në komentet e pafundme ku njeriu nuk hyn për të kuptuar, por për të rënë në sy.

Në fjalimet që nuk ndërtohen më për të thënë të vërtetën, por për të prodhuar reagim.

Në gjuhën që humb dalëngadalë aftësinë për të dalluar mes asaj që është e rëndë dhe asaj që është thjesht e zhurmshme.

Në këtë klimë, mendimi i vërtetë shfaqet pothuaj si mangësi tregtare, shumë i ngadaltë, shumë i ndershëm, shumë i rëndë për t’u bërë mall masiv.

Prandaj tregu i budallallëkut është kaq i suksesshëm.

Ai nuk shet vetëm fjali të varfra. Shet lehtësim.

E çliron njeriun nga barra për të peshuar. I jep bindje pa provë, zemërim pa përgjegjësi, përkatësi pa karakter.

I jep të drejtën e menjëhershme për të gjykuar pa u gjykuar.

Kjo është joshja e tij e madhe.

Nuk i thotë njeriut se është bërë më i cekët.

I thotë se është bërë më i lirë.

Nuk i thotë se po e humb mendjen.

I thotë se po e fiton zërin.

Nuk i thotë se po e shesin.

I thotë se po e dëgjojnë.

Por një shoqëri nuk shembet vetëm kur humb pasurinë, as vetëm kur dobësohet ushtarakisht, as vetëm kur i bien institucionet.

Ajo shembet thellë kur humb mekanizmin e vet të korrigjimit.

Dhe mekanizmi i korrigjimit nuk është procedurë e thatë.

Është njeriu që mendon.

Është ai që nuk e merr shumicën si kriter të së vërtetës.

Është ai që nuk e quan reagimin mendim. Është ai që nuk e shet ndërgjegjen për të hyrë në kor.

Pa të, çdo shoqëri mbetet me zë, por pa drejtim.

Me numër, por pa masë.

Me rrëmujë, por pa bosht.

Kjo vlen edhe për ne, ndoshta sidomos për ne.

Shqipëria nuk vuan vetëm nga varfëria materiale, nga shteti i dobët, nga korrupsioni, nga propaganda, nga zhurma politike.

Ajo vuan edhe nga ky treg.

Vuan nga një fjalë publike ku afshi shitet më lehtë se pesha.

Vuan nga tundimi për ta kthyer kombin në emocion të shpejtë, jo në disiplinë karakteri.

Vuan nga çasti kur shqiptaria kërkon vetëm zë, por jo mendje, vetëm brohoritje, por jo ndërgjegje; vetëm shenjë, por jo shtyllë.

Një komb nuk mbahet vetëm nga kujtesa e tij.

Mbahet nga cilësia e njeriut që e banon.

Nëse njeriu shqiptar nuk mësohet të peshojë, të dallojë, të ruajë shtyllën e vet përballë mllefit, klanit, folklorit të zbrazët, propagandës dhe turmës së ditës, atëherë shqiptaria mund të bëhet zhurmë, por jo qytetërim.

Një popull që humb njeriun që mendon, humb jo vetëm një zë.

Humb mekanizmin e vet të korrigjimit.

Dhe pa korrigjim, kombi nuk rritet. Përsëritet.

Prandaj mendimi i vërtetë është sot një nga format më të larta të rezistencës.

Jo sepse është luks i rafinuar.

Por sepse është pengesë kundër uljes së njeriut.

Të mendosh vërtet do të thotë të mos ia japësh tregut ndërgjegjen tënde.

Do të thotë të mos e kthesh fjalën në mall të shpejtë.

Do të thotë të mos pranosh që turma të vendosë çfarë ka vlerë vetëm pse është më e shumtë.

Do të thotë të pranosh vetminë si çmim të mosshitjes.

Por as mendimi nuk shpëton vetvetiu.

Edhe ai mund të prishet.

Mund të degjenerojë në kotësi të hollë, në teatër epërsie, në narcizëm të stërholluar.

Prandaj mendimi i vërtetë ka nevojë për karakter.

Ka nevojë për përulësi.

Ka nevojë për vetëqeverisje.

Ka nevojë për njeriun që nuk e përdor të vërtetën për t’u dukur më i lartë, por e mban mbi vete si barrë.

Vetëm atëherë mendimi del nga tregu. Vetëm atëherë fjala pushon së qeni reklamë dhe bëhet ndriçim.

Dhe këtu qëndron e vërteta më e ashpër e gjithë kësaj çështjeje, tregu i budallallëkut nuk do të zhduket.

Masa do të ekzistojë gjithmonë.

Zhurma do të ekzistojë gjithmonë.

Malli i lehtë do të gjejë gjithmonë blerës. Pyetja e vërtetë nuk është si ta zhdukim turmën.

Pyetja është nëse do të mbeten ende njerëz që nuk shiten tek ajo.

Njerëz që nuk e matin vlerën e fjalës me tregun.

Njerëz që nuk e dorëzojnë peshën e tyre për pak qarkullim.

Njerëz që pranojnë të jenë të ngadaltë në një kohë të shpejtë, të rëndë në një kohë të lehtë, të drejtë në një kohë të dobishme.

Në fund, pyetja nuk është sa zhurmë arrin të prodhojë një kohë.

Pyetja është çfarë çmimi vendos mbi mendjen.

Kur fjala e cekët blihet më shpejt, kur britma paguhet më mirë se pesha, kur njeriu i gatshëm për t’u pëlqyer vlen më shumë se njeriu i gatshëm për të menduar, atëherë tregu nuk po shet më vetëm mall të dobët.

Po blen njeriun.

Është kur mendimi del i pafitueshëm.

Arian Galdini