Unë, Shqiptari i Neoshqiptarizmës!

Nga Arian Galdini

Në sirtarin e një shtëpie të vjetër, mes letrash që s’i hap më askush, rri një fotografi e zverdhur.

Një burrë me mustaqe të rregullta, një grua me sy të palëkundur, një fëmijë që ende s’e njeh frikën si rend.

Kartoni s’ka ideologji, ka fytyrë.

S’ka program, ka besë të pashkruar.

S’ka zhurmë, ka një ligj të brendshëm që e mban njeriun drejt edhe kur bota i kërkon të përkulet.

Prej këtij sendi nis, sepse sendet e vogla nuk gënjejnë.

Ato s’të shpëtojnë me fjalë, të mbajnë me peshë, si rrënjë që s’duken dhe prapë e mbajnë trungun kur stuhia s’vjen nga qielli, por nga zakoni.

Në atë dhomë fjala s’është zbukurim, por barrë, dhe pyetja që del prej kësaj drite s’ka parulla, a do të jemi popull që mban fjalën, apo popull që mëson “rrugën” dhe e ngatërron rrugën me shpëtimin?

Në cepin e sirtarit del një copë letër e palosur keq.

Një numër telefoni, pa emër, i shkruar shpejt, sikur ta zgjidhte gjënë para se ta shihje.

Dora shkon drejt tij me atë lëvizje që e njeh çdo njeri, kur lodhja i thotë se një kthesë e vogël i kursen një ditë.

Pastaj ndalet, si të kishte prekur një tel të zhveshur. Letra çahet.

Copat bien mbi letrat e tjera dhe duken të parëndësishme, por janë dëshmi, jo çdo “ndihmë” është mirësi, ka ndihma që janë rrugë, dhe rruga, kur bëhet zakon, e ha njeriun ngadalë, pa e ndier.

Neoshqiptarizmi nis nga ky kufi.

S’është kostum i ri mbi trup të vjetër, as fjalë e madhe për t’u varur në mur.

Është kthim te pesha e vet, pa përkëdhelur nostalgjinë dhe pa u përkulur para modernitetit si para një idhulli.

E shkuara jonë ka plagë që s’i shëron asnjë fjalim, por ka edhe një kapitull të rrallë, aftësinë për të mos u dorëzuar moralisht edhe kur rrethanat e kërkojnë dorëzimin.

Betejat humben e fitohen, kriteri i braktisur të tret.

Tretja rri pa zë dhe vetëm vonë e kupton se shija të ka tradhtuar.

Armiku i kësaj peshe nuk vjen gjithmonë me të njëjtën fytyrë.

Ndërron epokë, ndërron gjuhë, ndërron kostum, prapë kërkon të të shkëpusë nga vetja, që të bëhesh i lehtë për t’u lëkundur.

Një herë vjen si Njeriu i Ri (i kohës së komunizmit), i rrafshuar mbi një doktrinë të ftohtë, ku ndërgjegjja quhet tepri dhe mendimi quhet faj.

Në tavolinë ka një fletë të shtypur një herë, një mijë herë, ku fjala “përbashkët” kthehet në justifikim për t’i hequr njeriut përgjegjësinë personale.

Ai s’e duron njeriun e lirë, e do të njëjtë, të bindur, të përkulur, të tepërt në vetvete, si fletë e shtypur pa erë jete.

Më pas vjen Njeriu i Zbrazët (i kohës së postkomunizmit), jo me uniformë, por me boshllëk.

Në xhep ka një kartë plastike, në sy ka etje, në gjuhë ka vetëm “sa kushton”.

Ai s’e shet veten me ulërimë, e shet me heshtje.

Nuk e tremb policia, e tremb humbja e rehatit.

E ndërron shpinën me kolltukun dhe e quan këtë “liri”, derisa liria i mbetet pa peshë e i kthehet në boshllëk.

Pastaj vjen Njeriu Woke (i kohëve moderne), më i hollë, më i rrëshqitshëm, pa prangë e pa britmë.

E gjen të shkruar gati, me fjalë që s’janë të tuat dhe me një turp të huazuar që ta kthen rrënjën në faj e detyrën në dhunë.

Ai s’të merr tokën, të gërryen kuptimin e tokës.

S’e prish derën, e bën të turpshëm çelësin. S’të rrëzon, të ç’bën.

E njëjta prirje rri poshtë këtyre tri hijëve, ta mësojë shqiptarin të mos e njohë më veten.

T’ia shesë lirinë si zhurmë, përparimin si prerje rrënjësh, identitetin si turp.

Këtu fillon refuzimi im, i thënë pa trumbetë, të mos jem kopje.

E dua botën kur më rrit, e refuzoj kur më bën shëmbëlltyrë pa shtyllë.

E dua të renë kur më jep përgjegjësi, e refuzoj kur më jep zbrazëti.

Rikthimi në vlera, në këtë kuptim, s’është përkëdheli e së shkuarës.

Është rregull për të ardhmen.

Nderi nuk është dekor, është besueshmëri.

Një njeri që mban fjalën është pasuri publike. Një shtet që mban fjalën është paqe e brendshme.

Besa nuk është ikonë, është njëtrajtshmëri, fjala e njëjtë për këdo, në të njëjtën dritare, në të njëjtën kohë.

Familja s’është slogan, është fabrika e karakterit, aty ku mësohet kufiri, durimi, përgjegjësia, dhe ajo e vërtetë që s’blihet, se dashuria nuk është konsum, por barrë.

Harmonia ndërfetare s’është dekor, është kulturë bashkëjetese që e mban shoqërinë të lidhur edhe kur tundimet e përçarjes vijnë të veshura si “mënyrë”.

Këto gjëra s’kanë nevojë për shpallje, kanë nevojë për peshë të përditshme.

Dhe kjo peshë ka një fjalë të vetme që nuk e prish as koha, as moda, fjala e mbajtur mban njeriun, fjala e shitur e shpërngul.

Këtu nis përplasja me një tirani të imët, të përditshme, që i ha vlerat nga brenda, ligji që bëhet mjegull.

E njeh nga shenjat e vogla, jo nga fjalët e mëdha.

I njëjti formular kthehet mbrapsht sot me një arsye, nesër me një tjetër.

Sot “mungon një vulë”.

Nesër “mungon një rresht”.

Pasnesër “kthehu javën tjetër”.

I njëjti njeri del “i rregullt” sot dhe “i gabuar” nesër, jo sepse ndryshoi e vërteta, por sepse ndryshoi fytyra që e lexon.

Në atë mjegull, i dobëti mbetet pa busull, dhe busulla, kur blihet, të nxjerr gjithmonë te e njëjta derë, ajo e pagesës.

Neoshqiptarizmi është projekt civilizues pikërisht sepse kërkon ta bëjë të voglën të ndershme.

Jo si listë zyrash, por si zakon që të mban: sportelin, shkollën, spitalin, gjykatën, pronën, punën.

Atdheu s’matet me sa flet për të, matet me sa e mbron të drejtën e tjetrit, sidomos kur askush s’e sheh.

Aty fillon rendi, te vendimi i heshtur që nuk e shkurton dinjitetin e tjetrit për lehtësi të çastit.

Këtu del tundimi më i përhapur, ai që ngjan si mençuri praktike: “mjafton të jesh i shkathët, rregulli vjen më pas”.

Në këtë fjali ka një të vërtetë të pjesshme që e bën të rrezikshme, sepse jeta s’të pret dhe koha s’të fal.

Por pikërisht aty lind taksa e përjetshme e poshtërimit, shkathtësia pa rregull kthehet në pazar të heshtur, ku e drejta bëhet favor dhe koha e tjetrit bëhet monedhë.

Quhet zgjuarsi në gojë, më vonë paguhet çdo muaj, me të njëjtën qetësi me të cilën u pranua.

Kjo s’është debat në ajër.

Është faturë dritash që s’pret filozofi.

Është recetë që s’pret marrëveshje.

Është njoftim që të gjen të pambrojtur.

Është baba që numëron monedhat pa zë, sepse para fëmijëve s’do të duket i thyer. Është nënë që e mban shpresën në grusht, por i ikën ndër gishtërinj kur fjala e shtetit del e lëvizshme.

Turpi i heshtur e shtrenjtëson jetën më shumë se çdo çmim, sepse shtrenjtimi nuk matet vetëm në para, matet në durim, në shëndet, në besim.

Edhe jashtë shtëpisë ka një “për pak” që të zbulon. Në një radhë të zakonshme, një bërryl të shtyn dhe përpara të hapet një hap i vogël, një shteg që s’e pa askush.

Dora shkon drejt atij shtegu, ashtu siç shkoi drejt numrit në letër.

Pastaj ndalet në mes të gjestit.

Ti kthehesh mbrapsht në vendin tënd. Askush s’të duartroket.

Askush s’të përqesh.

Por fotografia e vjetër, në mendje, e njeh atë çast, sepse aty matet njeriu pa zë.

Prandaj vendimi i së tashmes mbetet i thjeshtë, shteti heq dorë nga pushteti i vogël i zyrës, ai pushtet që e bën afatin “të lëvizshëm”, që e kthen rregullin në favor, që e mban njeriun poshtë pa i thënë asgjë.

Humbja e këtij pushteti është humbje për zyrën, fitim për qytetarin.

Një shtet që pranon këtë humbje fiton diçka që s’blihet, besimin që e mban vendin në këmbë.

E ardhmja, në këtë dritë, s’kërkon shkrirje identiteti, kërkon ngritje standardi.

Një Shqipëri ku moderniteti është përgjegjësi, ligj i njëjtë, treg i ndershëm, arsim që prodhon gjykim, shtet që s’turpron.

Një Shqipëri ku shqiptari s’ka nevojë të shitet për të mbijetuar.

Një Shqipëri ku fjala e mbajtur është valuta e vetme që nuk zhvlerësohet, sepse nuk e prodhon propaganda, e prodhon zakoni.

Në fund, fotografia e zverdhur në sirtar nuk kërkon fjalim.

Ajo kërkon njeriun që e mbyll sirtarin pa e marrë rrugën.

Ajo kërkon dorën që nuk e shkurton dinjitetin e tjetrit për lehtësi të çastit.

Ajo kërkon që fjala të ketë peshë, sepse pa peshë fjala bëhet vetëm zhurmë.

Sirtari u mbyll.

Arian Galdini