Vendimet tona!

Nga Arian Galdini

Njeriu nuk jeton vetëm atë që i ndodh.

Jeton edhe atë që zgjedh.

Kjo është një nga të vërtetat më të rënda të jetës sonë dhe një nga më të pambrojturat nga koha që po jetojmë.

Sepse koha jonë e do njeriun të shpejtë në reagim, por jo të rëndë në zgjedhje, e do me opinion, por jo me barrë, e do të gatshëm për të folur, por jo për të mbajtur peshën e asaj që thotë.

Pikërisht këtu nis dobësimi i madh, jo kur njeriut i mungojnë mundësitë, por kur ai nuk duron më formën që një vendim do t’i gdhendë në shpirt.

Vendimi nuk është vegël.

Vendimi është goditje.

Jo si shkathtësi për të lëvizur më mirë nëpër rrethana.

Jo si zgjuarsi për të shpëtuar sa më pastër prej kostos.

Jo si teknikë e mendjes për të rregulluar një çast.

Vendimi është goditja me të cilën njeriu gdhend fytyrën e vet morale.

Ne jemi mësuar t’i shohim vendimet si mjete për të arritur diçka jashtë vetes.

Për të fituar kohë.

Për të kapur rastin e duhur.

Për të shmangur humbjen.

Për të rregulluar jetën.

Por kjo është vetëm faqja e sipërme.

Në thellësi, vendimi nuk ndryshon vetëm drejtimin e jetës sonë.

Ndryshon atë që do ta mbajë atë jetë mbi vete.

Nuk lëviz vetëm fatin.

Gdhend fytyrën e atij që do ta quajë fatin e vet.

Prandaj njeriu nuk ka thjesht vendime.

Bëhet prej tyre.

Çdo “po” dhe çdo “jo” nuk është vetëm përgjigje për një çast.

Është prerje në materialin e brendshëm të qenies.

Çdo pranim, çdo refuzim, çdo qëndrim, çdo tërheqje, çdo fjalë e thënë kur duhej thënë, çdo heshtje e mbajtur kur duhej thyer, hyn në atë punë të ngadaltë e të pamëshirshme me të cilën njeriu merr formë.

Ne nuk hyjmë në jetë si figura të mbaruara që pastaj zgjedhin.

Dalëngadalë bëhemi të tillë duke zgjedhur.

Kjo është arsyeja pse liria nuk është vetëm e drejtë. Është barrë krijuese.

Sepse çdo zgjedhje është humbje po aq sa është ndërtim.

Sa herë zgjedhim, jo vetëm hapim një udhë, por mbyllim shumë të tjera.

Sa herë themi “kjo”, po varrosim shumë “mund të ishte”.

Në këtë kuptim, vendimi nuk është akt rehatie. Është akt forme.

Dhe forma ka gjithmonë kosto.

Prandaj jemi bërë epokë e dyerve që duan të mbeten hapur.

Dera e bindjes dhe dera e tërheqjes.

Dera e moralit dhe dera e leverdisë.

Dera e besnikërisë dhe dera e arratisjes. Dera e së vërtetës dhe dera e komoditetit. Njeriu i sotëm do gjithmonë një dalje, një përjashtim, një arsyetim për të mos u bërë krejt ai që zgjedhja e tij do ta detyronte të bëhej.

Pikërisht për këtë arsye, vendimi mbetet prova më e lartë e karakterit.

Sepse aty nuk matet vetëm zgjuarsia.

Aty matet shtylla e brendshme e njeriut.

Vendimet e mëdha nuk janë gjithmonë ato që duken të mëdha.

Jeta rrallë prishet nga katastrofa e vetme. Më shpesh gërryhet nga dorëzimi i përditshëm.

Nga ajo heshtje që pranon atë që duhej kundërshtuar.

Nga ajo fjalë që thuhet jo sepse është e drejtë, por sepse është më e leverdishme.

Nga ai hap i vogël kundër ndërgjegjes, i bërë me shpresën se nesër gjithçka do të rregullohet.

Por nesër njeriu zgjohet pak më pak vetja e vet. Nuk rrëzohet me krismë.

Gërryhet.

Kjo është arsyeja pse zgjedhja është zbulesë.

Njeriu nuk e njeh veten plotësisht në çastet kur mendon për veten.

E njeh në çastet kur vendos.

Atje ku zgjedh, atje ku pranon koston, atje ku mbron diçka dhe lë të bjerë diçka tjetër, atje del në dritë fytyra e vërtetë e qenies së tij.

Mund të flasësh për veten sa të duash.

Mund të ndërtosh imazh, bindje, shpjegime, alibi.

Në fund, ti je ajo që zgjodhe kur askush nuk po të shihte, kur askush nuk po të duartrokiste, kur askush nuk po të detyronte të ishe i drejtë.

Atje fillon njeriu i vërtetë.

Për këtë arsye edhe mosveprimi është vendim.

Edhe heshtja është vendim.

Edhe vonesa është vendim.

Edhe shtyrja është vendim.

Edhe frika që e lë të keqen të kalojë pa kundërshtim është vendim.

Njeriu e mashtron veten kur thotë se nuk bëri gjë.

Por edhe ajo që nuk bën, të gdhend.

Edhe ajo që nuk thua, të gdhend.

Edhe ajo që e lë të ndodhë, hyn në fytyrën tënde të brendshme dhe lë shenjë aty.

Nuk jemi të pafajshëm vetëm sepse nuk lëvizëm.

Ka raste kur moslëvizja është vetë forma e fajit.

Kjo e bën jetën morale shumë më të rëndë se ç’e paraqesin zakonet e rehatshme të kohës sonë.

Sepse koha jonë e do njeriun reagues, jo vendimmarrës.

E do të shpejtë, jo të thellë.

E do të gatshëm për të shpërthyer në opinion, jo për të mbajtur barrën e një zgjedhjeje të vërtetë.

Opinioni është i lehtë.

Vendimi është i rëndë.

Opinioni mund të ndërrohet nga dita në ditë. Vendimi lë gjurmë.

Opinioni e ngroh për pak çast turmën. Vendimi e gdhend njeriun që e merr.

Dhe këtu fillon pyetja qytetëruese.

Jo vetëm individët, por edhe shoqëritë gjykohen nga lloji i vendimeve që i bëjnë të zakonshme.

Një bashkësi që i mëson njerëzit ta zgjedhin të lehtën kundër së drejtës, fitimin kundër dinjitetit, konformizmin kundër ndërgjegjes, po e gërryen njeriun nga brenda.

Asnjë komb nuk rrëzohet vetëm nga armiqtë e jashtëm.

Një komb rrëzohet edhe kur qytetarët e tij mësohen të zgjedhin pa peshë.

Kur e humbin aftësinë për të duruar koston e së drejtës.

Kur e quajnë zgjuarsi shmangien e përgjegjësisë.

Kur e bëjnë leverdinë normë dhe ndërgjegjen përjashtim.

Kjo vlen edhe për ne.

Shqipëria nuk vuan vetëm nga korrupsioni, propaganda, zhurma politike, shteti i dobët, deformimi i tregut apo varfëria e shijeve publike.

Ajo vuan edhe nga arkitektura morale e vendimeve të vogla.

Nga zgjedhja për të heshtur kur duhej folur. Nga zgjedhja për të pranuar kur duhej refuzuar.

Nga zgjedhja për t’u dukur të zgjuar kur duhej të ishim të drejtë.

Nga zgjedhja për t’ia lënë barrën gjithmonë dikujt tjetër.

Dhe kur këto zgjedhje përsëriten brez pas brezi, ato nuk mbeten më vendime të veçuara.

Bëhen kulturë. Pastaj bëhen fat.

Një komb nuk mbahet vetëm nga kujtesa e vet.

Mbahet edhe nga fytyra që vendimet e përditshme i gdhendin njeriut të tij.

Nëse shqiptari e përdor lirinë vetëm për të shpëtuar veten, por jo për të mbrojtur të drejtën, nëse e përdor zgjuarsinë vetëm për t’ia kaluar sistemit, por jo për ta ndrequr atë, nëse e përdor fjalën vetëm për të ndezur, por jo për të peshuar, atëherë nuk kemi të bëjmë thjesht me dështime të përditshme.

Kemi të bëjmë me gdhendje karakteri.

Dhe karakteri i një populli nuk shkruhet vetëm nga historitë e mëdha.

Shkruhet nga zgjedhjet e vogla që bëhen të zakonshme.

Për këtë arsye, njeriu nuk mund të ndahet nga vendimet e veta.

Ai nuk i ka thjesht ato si sende në inventarin e jetës.

Ai është formuar prej tyre.

Çdo herë që zgjodhi të vërtetën kundër leverdisë, ai u bë pak më i drejtë.

Çdo herë që zgjodhi frikën kundër ndërgjegjes, ai u bë pak më i vogël.

Çdo herë që zgjodhi të mos tradhtojë, edhe kur tradhtia do t’i sillte fitim, ai i dha vetes formë.

Çdo herë që zgjodhi t’ia hedhë barrën tjetrit, ai e gërryeu formën e vet.

Dhe ndoshta kjo është e vërteta më e rreptë e të gjithave, ne nuk jemi thjesht ata që kemi dashur të bëhemi.

Jemi edhe ajo që kemi zgjedhur kur askush nuk po na shihte.

Jemi ajo që kemi bërë me frikën tonë, me leverdinë tonë, me rastet tona të vogla të së vërtetës dhe të tradhtisë.

Jemi ajo që kemi pranuar të bëhemi sa herë kemi thënë “po” ose “jo” në vendet ku askush nuk na duartrokiste.

Në fund, pyetja nuk është vetëm çfarë vendimesh more.

Pyetja është çfarë fytyre le të gdhendnin ato vendime mbi ty.

Sepse jeta nuk është vetëm ajo që na ndodh.

Është edhe forma që marrim prej zgjedhjeve tona.

Dhe njeriu, në fund, nuk e mban jetën vetëm mbi supe.

Mban mbi vete edhe fytyrën që vendimet e tij i kanë gdhendur në shpirt.

Arian Galdini