Karrigia dhe dosja: Kur një projekt privat bëhet provë e metodës së pushtetit!

Nga Arian Galdini

Vijnë çaste kur një vend nuk duhet të nxitojë të zgjedhë mes qeverisë dhe protestës, mes investitorit dhe banorit, mes vizionit dhe frikës, mes zhvillimit dhe dyshimit.

Duhet të ndalet e të pyesë, kush po e përdor vendin?

Kjo është pyetja që ngre Zvërneci.

Jo sepse çdo protestë është e pastër.

Jo sepse çdo investitor është i dyshimtë.

Jo sepse çdo projekt i madh është i keq.

Jo sepse Shqipëria duhet të trembet nga kapitali, turizmi, punësimi, zhvillimi, hotelet, portet, aeroportet, energjia, infrastruktura apo emrat e mëdhenj ndërkombëtarë.

Por sepse kur një kryeministër e lidh fatin e një projekti privat me karrigen e vet, çështja nuk është më vetëm projekt.

Është mënyrë pushteti.

Në një Republikë normale, një investim i madh nuk varet nga karrigia e një njeriu.

Varet nga ligji, nga dosja, nga prona e qartë, nga vlerësimi mjedisor, nga lejet e hapura, nga përfituesit fundorë, nga institucionet dhe nga besimi publik që krijohet përmes dokumentit, jo përmes fjalimit.

Kur kryeministri thotë, në thelb, se pa vizionin e tij nuk i duhet pushteti, ai nuk po flet më vetëm me shqiptarët.

Ai po u flet edhe investitorëve.

Po u flet edhe aleatëve.

Po u flet edhe qendrave ndërkombëtare.

Po u flet edhe administratës së vet.

Po u thotë, pa mua, ky model bëhet i pasigurt.

Karrigia, në këtë rast, nuk është thjesht pushtet.

Është kolateral politik.

Rama e vendos veten si garanci të projektit dhe pastaj e paraqet projektin si provë të domosdoshmërisë së vet.

Kjo është arsyeja pse fjalia për karrigen nuk duhet kaluar si teatër i zakonshëm politik.

Ajo është fjali me shumë adresa.

Në sipërfaqe duket si dramë vizioni për publikun shqiptar.

Në thellësi mund të lexohet si mesazh për palët e mëdha, unë jam garancia politike e këtij projekti, nëse më lini vetëm me koston, projekti mbetet në ajër.

Këtë nuk e shkruaj si fakt të mbyllur.

E shkruaj si hipotezë qytetare që lind nga sjellja publike e pushtetit dhe që mund të rrëzohet vetëm me dosje, jo me fjalim.

Sepse kur territori, investimi, protesta, qeveria, kapitali ndërkombëtar dhe pushteti personal lidhen në një pikë, pyetja nuk është luks opozitar.

Është detyrë.

Rama nuk duhet pyetur vetëm çfarë po ndodh në Zvërnec.

Duhet pyetur edhe çfarë loje pushteti po luhet mbi Zvërnecin.

Sepse Edi Rama nuk është thjesht kryeministër që sjell investime.

Ai është mjeshtër i kthimit të Shqipërisë në kartë hyrjeje.

Territorin e kthen në diplomaci.

Investimin në mburojë.

Samitin në fotografi.

Aleatin në legjitimitet.

Projektin në provë vizioni.

Krizën në pazar.

Dhe kur karta i hap derën, e quan zhvillim.

Kur karta i bëhet barrë, mund ta quajë keqkuptim, ta shtyjë, ta rinegociojë, ta sakrifikojë, ose ta shesë si dëshmi se vetëm ai di të mbajë Shqipërinë midis kaosit dhe së ardhmes.

Ky nuk është thjesht administrim.

Është përvetësim strategjik i vendit.

Jo përvetësim në kuptimin penal të fjalës.

Këtë e provon gjykata, jo opinioni.

Por përvetësim politik i hapësirës kombëtare, çdo pjesë e Shqipërisë përdoret si material për pushtetin e tij ndërkombëtar.

Bregdeti, ishulli, zona e mbrojtur, porti, samiti, edhe protesta, të gjitha mund të kthehen në karta kur shteti drejtohet nga një njeri që e sheh territorin si hyrje në tryezat e të mëdhenjve.

Këtu qëndron pyetja më e rëndë.

A po e dëmton protesta Ramën?

Mundet.

A po e trondit projektin?

Mundet.

A po e ekspozon raportin e shtetit me pronën, mjedisin, banorin, dhunën private dhe dokumentin?

Pa dyshim.

Por në politikën e Ramës, një krizë nuk është gjithmonë vetëm rrezik.

Mund të jetë edhe instrument.

Protesta mund ta dëmtojë Ramën, por mund edhe t’i vlejë, për t’i thënë investitorit se terreni ka kosto, Europës se ai po përballet me anti-zhvillim, shqiptarëve se pa të vjen kaosi, dhe palëve të mëdha se projekti ka nevojë për garancinë e tij.

Kjo është arsyeja pse nuk mjafton të pyesim kush proteston.

Duhet të pyesim edhe kush përfiton nga protesta.

Në një krizë të tillë, edhe pyetja e gabuar duhet duruar derisa dokumenti ta sqarojë.

Sepse në një shtet të shëndetshëm, edhe dyshimi i gabuar shuhet me dokument.

Në një shtet të kapur, edhe e vërteta e thjeshtë duket si prapaskenë, sepse dokumenti vjen vonë.

Kjo është forma më e hollë e presionit politik, ta bësh veten të dukesh si kushti pa të cilin projekti nuk mbijeton.

Jo “më jep para”.

Por, më jep mbrojtje, më jep akses, më jep fotografi, më jep krah politik, më jep legjitimitet ndërkombëtar, sepse unë po marr koston vendore të projektit tuaj.

Kjo është hipotezë politike.

Por është hipotezë që lind nga vetë mënyra si Rama e ka ndërtuar pushtetin e tij.

Ai nuk e sheh zhvillimin vetëm si ekonomi.

E sheh si valutë politike.

Ai nuk e sheh territorin vetëm si vend.

E sheh si monedhë hyrjeje.

Ai nuk e sheh investitorin vetëm si partner ekonomik.

E sheh si derë.

Ai nuk e sheh krizën vetëm si pengesë.

E sheh si mundësi për të rritur çmimin e vet.

Prandaj deklarata për karrigen është kaq e rëndë.

Rama nuk po kërcënon se do ikë.

Rama po tregon çmimin e qëndrimit të tij.

Dhe çmimi nuk paguhet vetëm me vota.

Paguhet me territor, me heshtje, me leje, me foto, me akses, me mbështetje ndërkombëtare dhe me durimin që qytetari duhet të tregojë përballë gardhit.

Në këtë pikë, emri i investitorit nuk mjafton.

As origjina e kapitalit nuk mjafton.

As fjala Amerikë.

As fjala Katar.

As fjala Europë.

As fjala strategjik.

As fjala privat.

As fjala vizion.

Në Republikë, emri i madh nuk e zëvendëson dosjen.

Nëse investitori është serioz, dosja e mbron.

Nëse dosja e dëmton, problemi nuk është protesta.

Nëse projekti është i drejtë, dokumenti e forcon.

Nëse dokumenti e dobëson, problemi nuk është qytetari.

Nëse prona është private, historia e pronës duhet të dalë në dritë.

Nëse zhvillimi është i mirë, vlerësimi mjedisor duhet ta provojë.

Nëse kapitali është i pastër, përfituesit fundorë nuk duhet të jenë mister.

Nëse shteti është i paanshëm, lejet nuk duhet të duken më të shpejta se shpjegimi.

Sa më i madh investimi, aq më e hapur duhet të jetë dosja.

Një investim katër miliardë euro nuk duhet të kërkojë më pak dritë se një ndërtim i vogël.

Duhet të kërkojë më shumë.

Sepse madhësia nuk e ul detyrimin për transparencë, e rrit atë.

Këtu qëndron ndarja ime.

Qëndrimi nuk është kundër investimit, zhvillimit, kapitalit të huaj apo partnerëve ndërkombëtarë.

Është kundër Shqipërisë si monedhë pazari, kundër vizionit që vjen para dosjes, kundër kapitalit që hyn në territor strategjik me më shumë emër se dokument, kundër çdo marrëdhënieje ku vendi përdoret si platformë për pushtetin e një njeriu.

Kjo nuk është çështje anti-amerikane, anti-europiane, anti-katar, anti-turistike, anti-kapitaliste apo anti-zhvillim.

Është çështje republike.

Kushdo që hyn në territor strategjik shqiptar, nga cilido vend, me cilindo emër, me çfarëdo fuqie, duhet të hyjë me dokument të hapur.

Përndryshe, vendi bëhet i huaj për qytetarin përpara se të bëhet i njohur për investitorin.

Ka edhe një rrezik tjetër.

Në Shqipëri, protestat shpesh fillojnë me plagë të vërtetë dhe pastaj u vihen pronarë të padukshëm.

Qytetari del për tokën, për mjedisin, për shtëpinë, për kujtesën, për rrugën, për ujin, për të drejtën për të ditur.

Pastaj mbi atë plagë hipin parti, rrjete, media, interesa, figura publike, aktorë që nuk kërkojnë domosdoshmërisht drejtësi, por skenë.

Edhe këtë duhet ta themi pa frikë.

Zvërneci nuk duhet t’i dorëzohet as qeverisë, as investitorit, as protestës së kapur.

Duhet t’i dorëzohet dokumentit.

Nëse protesta është e drejtë, dosja do ta vërtetojë.

Nëse protesta përdoret, dosja do ta pastrojë nga mjegulla.

Nëse projekti është i drejtë, dosja do ta mbrojë.

Nëse projekti është i padrejtë, dosja do ta zbulojë.

Nëse shteti është në rregull, dosja do t’i japë forcë.

Nëse shteti ka fshehur, dosja do ta nxjerrë në dritë.

Prandaj nuk duhet t’i besojmë as fjalimit, as gardhit, as zhurmës.

Duhet të kërkojmë dosjen.

Një Republikë nuk mbahet me karrigen e një njeriu.

Mbahet me dokumente që nuk i tremben dritës.

Nëse projekti është privat, le të hapet prona, nëse është strategjik, le të hapet strategjia. nëse është i pastër, le të hapet zinxhiri, nëse është i madh, le të hapet i gjithi.

Nëse qeveria ka të drejtë, le ta provojë pa teatër.

Nëse investitori është serioz, le ta kërkojë vetë transparencën.

Nëse protesta është qytetare, le të mos ketë frikë nga e vërteta e plotë.

Nëse Rama thotë se nuk i duhet karrigia pa vizionin, atëherë pyetja jonë duhet të jetë më e thjeshtë, çfarë vlere ka vizioni pa dosjen?

Sepse vizioni nuk është dokument.

Karrigia nuk është garanci.

Fjalimi nuk është VNM.

Fotografia ndërkombëtare nuk është pronësi e qartë.

Investimi i madh nuk është amnisti publike.

Dhe Shqipëria nuk është kartë negociimi për mbijetesën politike të askujt.

Zvërneci, në këtë lexim, nuk është vetëm resort, është vendi ku metoda del nga fjalimi dhe prek tokën.

Nëse metoda pranohet, nesër çdo pjesë e vendit mund të hyjë në të njëjtin mekanizëm, së pari vizioni, pastaj projekti, pastaj lejet, pastaj gardhi, pastaj protesta, pastaj fjalimi për karrigen, pastaj thirrja për t’i besuar njeriut që e solli vetë mjegullën.

Nuk mund të vazhdohet kështu.

Shqipëria ka nevojë për investime, por nuk ka nevojë të kthehet në monedhë hyrjeje.

Ka nevojë për zhvillim, por nuk ka nevojë për zhvillim që kërkon heshtje.

Ka nevojë për partnerë të mëdhenj, por nuk ka nevojë për projekte që e bëjnë qytetarin të vogël.

Ka nevojë për turizëm, por nuk ka nevojë për një shtet që sheh më shpejt resortin se banorin.

Ka nevojë për vizion, por vizioni që nuk duron dosjen është vetëm pushtet me pamje të bukur.

Nëse Zvërneci është i pastër, dosja do ta mbrojë më mirë se çdo fjalim i kryeministrit.

Nëse nuk është i pastër, asnjë vizion nuk ka të drejtë ta mbulojë.

Karrigia është e përkohshme.

Dosja mbetet.

Dhe shteti fillon aty ku dokumenti nuk i përkulet njeriut që ulet mbi karrige.

Arian Galdini