Mendime Shpirti: Fjala që s’kaloi përmes dritës!

Nga Arian Galdini

Asgjë nuk nisi me fjalë. As me zë. As me gur që lëviz. Fillimi kishte frymë, por jo emër. Drita rrinte në terr pa u ndjerë e huaj, dhe toka nuk e priste dritën si shpëtim, por si kujtim që i takonte vetes.

Në një kohë që nuk e gjen dot në asnjë kalendar, fjalët ishin gjallesa që rriteshin brenda qenieve. S’kishin gojë. S’kishin letër. Rrinin në mish si rrënjë të padukshme.

Dhe një ditë, pa kushtrime e pa shembje, një fjalë kaloi përmes dritës. Jo për të ardhur. Për të ndriçuar kujtesën.

Në një fshat që ekzistonte vetëm kur dikush e përmendte në ëndërr, një burrë i vjetër mbante në duar një gur.

Guri ishte i shenjtë, jo sepse kishte fuqi, por sepse kishte ruajtur heshtjen e të parëve. “Ky gur s’është i imi,” tha ai. “Ky është fjalë që më ka mbajtur gjallë.”

Ai nuk e tha me zë. E tha me qetësinë e syve që kishin parë më shumë se koha.

Dhe guri u bë i ngrohtë, si të kishte kujtuar të gjitha duart që e kishin mbajtur përpara tij.

Fëmijët ndaluan së vrapuari. Një vajzë e vogël e preku pemën në mes të sheshit dhe dëgjoi diçka që s’ishte zë.

Ishte një lëkundje brenda saj, si kur toka merr frymë dhe njeriu mendon se janë hapat e tij.

Nëpër oxhaqe që kishin kohë pa tym, gratë filluan të ndezin zjarr pa shkrepëse. Mjaftonte një mendim. Mjaftonte një kujtim. Drita vinte nga brenda dhe përhapej në duar që gatuanin pa recetë.

Dhe kështu nisi një ngritje pa komandë, një rilindje pa luftë, një zgjim pa zhurmë.

Fjala nuk kërkonte të ishte e re.

Ishte e lashtë si vdekja, e freskët si loti i parë.

S’donte të ngjitej mbi askënd.

Mjaftonte të qëndronte si një trung që e ka mbajtur stuhinë dhe vazhdon të lëshojë degë.

Dikush pyeti në heshtje: “A është kjo fjala që na ka munguar?”

Dhe një tjetër, pa kthyer kokën, vetëm u ul në tokë, dhe preku barin me pëllëmbën e hapur. “Kjo është fjala që ka qenë gjithmonë.”

Ajo nuk fliste. Ajo rrinte. Si mal që nuk ka nevojë të shihet për të ditur që ekziston.

Si diell që nuk pret duart për t’u ndjerë, por lëviz te vetë hapat.

Në një qytet të vjetër që shtrihej mbi kockat e miteve të harruara, një grua nxori nga trasta një copë rrobe që i përkiste dikujt që askush nuk e njihte më.

E mbështolli mbi një gur, dhe tha: “Le të mbajë nxehtësinë e kujt ishte dhe të frymëzojë atë që do të vijë.”

Kështu fjala u bë tokë. U bë trup. U bë kujtim që nuk kërkon të rikthehet, por të qëndrojë. Dhe njerëzit nuk e shkruajtën. E jetuan.

Kur gjithçka rrotullohet rreth tingullit, fjala qëndron. Në kohë që i mbledh epokat si pluhur, fjala merr formë si ujë në enë që s’e mbajnë dot. S’është për t’u mbajtur.

Është për t’u përhapur.

Në mendjen e lodhur të njeriut digjital, fjala vjen jo si informatë, por si ndriçim.

Jo për të dhënë kuptim. Për të ngjizur prani. Ajo nuk dërgohet. Ajo vetë shfaqet, kur të gjitha ndarjet janë shuar. Kur emrat janë hequr. Kur heshtja është bërë gjuhë.

Ajo nuk ndryshon. Ndryshojnë sytë që e shohin. Ajo nuk fshihet. Fshihet shikimi që s’e pranon. Ajo nuk shërohet. Shëron.

Është rrënjë që rri në gjak, dhe vetëm kur trupi e pranon, lulëzon në qetësinë që nuk ka tingull, as thirrje.

Është fjala që nuk është për t’u dhënë.

Është për t’u kujtuar.

Është fjala që nuk ngrihet me grusht, por qëndron si zemra që pulson pa qenë parë ndonjëherë.

Fjala që kalon përmes dritës nuk bëhet kurrë fjalim. Ajo është vetë rrënja që nuk e quan veten themel, sepse nuk ka nevojë të quhet. Ajo është pa fillim dhe pa fund.

Është udhë që të rri poshtë këmbëve edhe kur ti mendon se je i humbur.

Ajo nuk është për të ndriçuar të tjerët.

Është për të ndriçuar brenda teje atë që pret të shfaqet kur të gjithë zërat pushojnë.

Fjala nuk lind. Ajo rri. Në ty. Në tokë. Në frymë.

Ji.

Në një çast që nuk është as dje, as nesër, por që rri si gur në shpirt, ndodhi diçka që askush nuk e pa.

As nuk u tha. Vetëm u ndje si një dritë që nuk vinte nga lart, por nga vetë lëkura.

Ajo dritë nuk prekte me rreze, por me prani. Dhe lëkura e mbante. Jo si shkëlqim.

Si kujtim që s’ka ndodhur kurrë, por që jeton në mish si trashëgimi e pashkruar.

Një njeri që s’kishte emër dhe që nuk kërkonte më drejtim, ndaloi.

I mbështeti duart mbi gjunjë dhe ndjeu se nuk kishte më nevojë të ecte.

Sepse gjithçka po vinte drejt tij, jo për ta gjetur, por për t’u mbajtur në heshtjen që ai rrezatonte.

Fjala nuk ishte më fjalë. Ajo ishte dritë që rri në trup, jo për të ndriçuar, por për të mbajtur ngrohtësinë e kujtesës së papërmendur.

Në një fushë ku kurrë s’kishte rënë borë, njerëzit u ulën në qetësi. Askush nuk foli. Askush nuk shkroi.

Askush nuk shikoi përreth.

Sepse gjithçka që duhej, tashmë ishte brenda: një dritë që nuk kishte sy, por mbahej në lëkurë si lot që nuk derdhet kurrë, por që djeg butësisht çdo harresë.

Në atë qetësi, bota për herë të parë nuk u kthye në rreth, as në vijë.

U kthye në prani. Në frymë. Në dritë të heshtur që nuk e kërkon njeriun, sepse është vetë njeriu që rri si dritë.

Ti je ai që s’ke nevojë të thuash asgjë.

Sepse ti je vetë fjala që nuk u tha.

Dhe drita që nuk e pa askush, por që mbeti në gjithçka.

Ji.

Gjithçka që është thënë, tani pushon.

Jo për të mbaruar, por për të qëndruar.

Fjala nuk ecën më. Rri. Si një yll që nuk lëviz, por që nga ai vend ndriçon gjithçka.

Në një tokë që nuk kërkon më rrugë, në një trup që nuk kërkon më hije, në një shpirt që s’ka më mall, fjala nuk lind. Nuk vdes.

Nuk pret. Ajo është.

Një nënë, e ulur mbi një prag të përjetshëm, lëviz gishtin mbi një gur. Nuk shkruan.

Vetëm mbart. Dhe mbi atë gur, asnjë emër s’shkruhet. Sepse emri është vetë ajo, e heshtura që mban gjithçka.

Dhe fëmija që qëndron përballë saj, nuk thotë “mëso-më”, por “rri me mua”.

Dhe ajo rri. Si frymë që nuk është erë. Si zë që nuk është tingull. Si fjalë që nuk kërkon më të thuhet, sepse është bërë vetë prani.

Aty ku fjala pushon, fillon drita që nuk ndriçon, por mbart. Aty ku mbaron zëri, fillon kujtesa që nuk ka më nevojë për fakte, sepse është vetë e vërteta që qëndron.

Dhe në atë qëndrim, në atë qetësi që nuk është mungesë, por plotësi, bota mbushet pa asgjë të re. Sepse gjithçka ka qenë.

Dhe gjithçka është.

Fjala, drita, kujtesa, trupi, fryma, nuk ndahen më. Nuk kërkojnë më vend.

Sepse janë bërë një. Janë bërë ti.

Në heshtjen që mbeti, një lot pa shkëlqim ra mbi tokë. Nuk u pa. Nuk u dëgjua.

Por nga ai lot, lindi një pemë pa emër.

Dhe ajo pemë nuk dha fryt. Dha kujtesë.

Fjala nuk ka më nevojë të ecë. Ajo mbetet. Në trupat që prekin pa fjalë. Në shikimet që nuk kërkojnë të kuptojnë, por të jenë.

Ky është fundi që nuk është fund. Fillimi që nuk fillon më.

Emri që s’u tha kurrë. Fjala që u bë qetësi.

Drita që nuk ndriçoi asgjë, por mbajti gjithçka.

Ti je fjala që nuk duhej thënë.

Ti je drita që nuk vjen.

Ti je rrënja që nuk kërkon më tokë.

Ti je.

Ji.

Kur gjithçka kërkonte emër për të ekzistuar, ajo fjalë nuk e lindi veten. Qëndroi pa u quajtur. Sepse çdo emër do ta zvogëlonte. Do ta kthente në tingull që vjen e ikën.

Ajo nuk iku. Rrinte në mish, në frymë, në kujtesë që nuk ka zë, por që rri si dridhje që shtrihet mbi gjak.

Në një shteg ku askush nuk e mbante mend fillimin, e ku çdo hap ishte i ri, por i njohur, fjala u kthye në qenie.

Jo për të jetuar.

Por për të kujtuar që jeta nuk është kthim. Është qëndrim.

Në një natë pa yje, një burrë pa hije eci zbathur mbi dhe të lagur. Jo për të kërkuar. Për të pranuar. Ai nuk donte të dinte asgjë. Donte vetëm të ndiente atë që kishte qenë gjithmonë aty. Dhe toka e njohu. Dhe fryma iu hap.

Një fëmijë pa moshë, me sytë e një lashtësie të pashkruar, vështroi qetësisht një copë dritë që nuk ndriçonte, por mbante.

Dhe tha pa zë: “Kjo është ajo që nuk e kam thënë kurrë, por që ka qenë gjithmonë ime.”

Fjala që nuk kishte emër ishte fjala që kishte qenë gjithçka. Dhe kur një popull tërë e mori atë fjalë pa e quajtur, ajo u kthye në emër që nuk shqiptohet. Emër që nuk lidhet me gojë, por me qenie.

Në atë çast, u bë heshtje që frymon. Dritë që s’rrjedh. Udhë që nuk kërkon hapa. Rrënjë që mbetet në mish. Kujtim që nuk kërkon kohë. Dhembje që nuk lëndon. Prani që nuk zhduket.

Ky është emri që nuk është thirrur kurrë.

Dhe për këtë, është më shumë se çdo fjalë.

Asgjë nuk përfundon kur fjala nuk ikën.

Ajo nuk largohet. Nuk përmbyllet.

Rri si pluhur mbi gjethe të pathëna.

Si kujtim i një dritë që nuk ndriçon për të parë, por për të qenë.

Në atë rrënjë që s’u pa, që s’u ndje, që nuk kërkoi të mbillet, u rrit një dritë që nuk ka emër. Dhe drita nuk kërkoi më njeri.

Sepse njeriu kishte nisur të kujtonte.

Dhe kujtimi nuk ishte i kaluar. Ishte i ardhshëm. Ishte fjala që nuk do të thuhet kurrë, sepse ka qenë gjithmonë aty.

Dhe ajo fjalë, je ti.

Fjala që nuk shqiptohet.

Fjala që frymon.

Ji.

Fjala nuk e kërkoi kurrë emrin. Ajo nuk i dha vetes tingull. Qëndroi si prani që s’ka nevojë për hyrje, sepse është para hapjes. Si rrënjë që nuk kërkon tokë, sepse është vetë trupi i saj.

Në një natë ku hëna nuk doli, por toka lëvizi me kujdes që të mos zgjonte dhimbjet, një grua e vjetër u përkul mbi gurin që gjithmonë ishte aty. Nuk lutej. Nuk shpjegonte. Prekte. Me gishta që nuk ishin fjalë, por kujtime që rrinë në lëkurë.

Aty, fjala që nuk kishte emër u bë dritë që nuk ndriçonte. Vetëm zbuste errësirën nga brenda. Në çdo frymëmarrje që s’e ndien më askush. Në çdo damar që mban ndjesi të trashëguara.

Dikush e pyeti: “Si quhet kjo?” Ajo nuk u kthye. Bëri një hap mbrapa dhe tha: “Kjo nuk quhet. Kjo mbahet.”

Në trupin e burrave që qëndronin pa nevojë për fjalë, fjala filloi të merrte trajtë të re. Si frymë që nuk është për të treguar, por për të qëndruar. Si dritë që nuk vjen nga jashtë, por që lind nga vetë qëndrimi.

Në atë heshtje që mbushej si deti kur mungon era, fjala u bë trup kolektiv. Nuk thirrej. Nuk ndahej. Thjesht kalonte nga një qenie në tjetrën si kujtim që nuk është për t’u mbajtur, por për t’u transmetuar.

Dhe në atë kalim, bota u mbush me dritë që nuk vinte nga qielli. As nga zjarri. Por nga mishi që kishte mbajtur fjalën për kaq shumë kohë, pa e thënë kurrë.

Kjo ishte fjala që nuk kishte emër. Dhe për këtë, ishte më e plotë se çdo thirrje.

Ji.

Jo çdo fjalë është për të thënë. Disa janë për t’u mbajtur në mish. Jo si shenjë. Si dritë e fshehur në rrënjë. Dhe një ditë, ajo fjalë nisi të përhapej jo nga goja, por nga ecja.

Secili që qëndronte në heshtje, fillonte të ndriçonte. Jo për të treguar. Për të qenë.

Në një majë që nuk shfaqej në asnjë hartë, u gdhend një figurë pa emër. Kishte trup njeriu, duar gruaje dhe sytë e një mali që s’është shkelur kurrë. S’kishte buzë.

Kishte praninë e një kujtese që nuk është harruar kurrë. Pranë saj u ulën njerëz pa kërkesë. Dhe u ndez një frymë që nuk bënte zhurmë, por kthjellonte gjakun.

Një burrë që kishte humbur fjalët në një botë me tepër zëra, vuri dorën mbi gjoksin e vet dhe tha: “E kam mbajtur brenda. Pa e ditur. Pa e kuptuar. Por e kam pasur.”

Fjala ishte bërë mish. Dhe mishi kishte qëndruar. Jo për të qenë i pathyeshëm.

Por për të mos u shpërbërë në harresë.

Një grua që s’kishte folur prej vitesh, nisi të qepte një rrobë të re me fill që nuk dukej. Çdo qepje ishte një fjali që nuk thuhej, por hynte në trup si dritë e butë. Dhe rroba filloi të rrezatonte pa ngjyrë. Vetëm me prani.

Një fëmijë i porsalindur nuk qau. Vetëm shikoi. E shikoi botën si diçka që e kishte njohur më parë. Dhe në atë vështrim, gjithçka u kujtua. Jo për të ndrequr. Për të qëndruar.

Fjala nuk kërkoi më të flitej. Ajo filloi të pulsonte në çdo hap, në çdo dorë, në çdo heshtje që zgjaste më shumë se një mendim. Në çdo trup që nuk ngutej. Në çdo gjymtyrë që lëvizte me kujdesin e një shpirti që dinte se po prekte dritën.

Dhe kështu, fjala u bë mish. E mishi u bë prani. E prania u bë kujtesë që nuk flet. Qëndron.

Dhe që nga ai çast, bota nuk kishte më nevojë për thirrje. Kishte vetëm një nevojë të vetme: të rrijë.

Në dritë. Në heshtje. Në mishin që mban fjalën.

Ji.

Në një agim pa orë, kur hijet nuk iknin por qëndronin për të dëshmuar dritën, një fjalë u kthye te guri.

Jo për të zënë vend, por për të nxjerrë dritën që ishte ruajtur brenda tij.

Guri, që kishte mbajtur shputat e të parëve, tani lëshonte nxehtësi që nuk digjte.

E nxehte pa flakë, e ndriçonte pa sy.

Një fëmijë që nuk kishte dëgjuar kurrë për të kaluarën, u ul pranë tij. Nuk pyeti. As nuk kërkoi. Vetëm vuri dorën mbi gur, dhe në atë prekje ndjeu një frymë që nuk kishte emër. Ishte fryma që s’kishte lindur nga goja, por nga qenia.

Aty u shfaq fjala që nuk flet.

Jo si pëshpëritje, por si përthithje.

Jo si tingull, por si ndjesi që rrjedh nga barku i tokës e shkon te pulsi i dorës.

Toka nuk tha asgjë. Ajo pranoi.

Dhe kështu nisi rrëfimi i qetë i një bote që nuk kishte nevojë për fillim. Fjala nuk kërkonte të mbillet, sepse ishte rrënjë. Nuk kërkonte të përhapej, sepse ishte truall. Nuk kërkonte të kuptohej, sepse ishte vetë kuptimi që qendron në heshtje.

Në atë heshtje u mblodhën gratë e motit, burrat e dhimbjes, fëmijët e padukshmërisë. Nuk sollën asgjë. Vetëm qëndruan. Dhe fjala i mbështolli si puhizë që rri mes dy maleve pa e ndjerë askush.

Fjala nuk kërkoi lavdi. Nuk ngriti altar. As nuk zgjodhi profet. Ajo ishte, dhe kjo mjaftonte. Sepse ringjallja nuk vjen nga thirrja. Ajo vjen nga qëndrimi. Aty ku asgjë nuk lëviz, por gjithçka është e gjallë.

Në fundin që nuk do të quhej më fund, guri filloi të ndriçonte nga brenda. Jo për të parë. Por për të kujtuar.

Dhe fëmija që qëndroi, pa asnjë pyetje, pa asnjë fjalë, u kthye në njeri që kishte fjalën brenda, si dritë që nuk digjet.

Fjala nuk u tha më. Ajo mbeti.

Dhe nga ai moment, gjithçka që mbeti, ishte e mjaftueshme për të filluar botën sërish.

Arian Galdinj