📘 Rubrika Ditore: Historiku i së Djathtës Shqiptare (1912–2025) 🗓️ Dita 15. 11 Korrik 2025

👤 Dom Lazër Shantoja (1891–1945)

Në historinë shqiptare, rrallë ka figura që e kanë mishëruar me aq dinjitet, thellësi dhe bukuri bashkimin mes fesë, kombit, kulturës dhe vetëdijes etike, si Dom Lazër Shantoja.

Meshtar katolik, poet, publicist, përkthyes, martir, ai ishte një nga njerëzit që nuk e bëri fjalën armë, por dritë, dhe që në kohë dhune, zgjodhi të mbrojë paqen e ndërgjegjes, jo të rrojë me kompromise.

I lindur në Shkodër më 1891, u formua në Austri dhe u kthye për të shërbyer Shqipërisë me pendë e me shpirt.

Ishte një nga përkthyesit më të mëdhenj që ka pasur gjuha shqipe: solli në shqip Heine-n, Schiller-in, autorë të mëdhenj europianë, jo vetëm si akt estetik, por si akt shpëtimi të shpirtit kombëtar nga provincializmi, nga urrejtja dhe nga zbrazëtia ideologjike.

Në poezinë dhe publicistikën e tij, ndjehet qartësisht një konservatorizëm shpirtëror dhe qytetar, që mbështetet në moral, në ndershmëri, në besim, në përkushtim ndaj kombit dhe në mbrojtje të njeriut si qenie e lirë, jo si mjet propagande.

Shantoja nuk shkroi për të urrejtur, por për të fisnikëruar. Ai nuk hyri në politikë, por përmes fjalës së tij mbrojti gjithnjë vlerat thelbësore që ndërtuan të djathtën shqiptare, rendin moral, lirinë e ndërgjegjes, familjen, kujtesën dhe kulturën kombëtare.

Në vitet e pushtimit, Shantoja kërkoi gjithmonë bashkim dhe nder.

Pas Luftës, komunistët e arrestuan, e torturuan në mënyrë çnjerëzore dhe e pushkatuan në vitin 1945.

Por as në gjyq, as në dhunë, nuk u përkul. Fjala e tij e fundit ishte: “Po më vrisni trupin, por shpirtin nuk ma nëpërkëmbni dot.”

Dom Lazër Shantoja është figura e një të djathte që nuk ndërtohet mbi urrejtje e interesa, por mbi dhimbje që fisnikëron, mbi qëndresë që ndriçon dhe mbi kulturë që shpëton.

Ai është ai zëri i heshtur që nuk thërret për pushtet, por fton për kthim tek vetvetja, tek shpirti, tek e vërteta.

Sot, kur kombi kërkon rrënjët e tij më të thella dhe më të pastra, duhet të dëgjojë fjalën e tij, sepse në të jeton ende ajo Shqipëri që nuk u shit, nuk u përdhos dhe nuk pranoi të zhdukej.

📝 Vijon nesër me figurën e radhës…