.png)
đ Rubrika Ditore: Historiku i sĂ« DjathtĂ«s Shqiptare (1912â2025) đïž Dita 18. 14 Korrik 2025
- Arian Galdini
- Jul 14, 2025
- 2 min read
Updated: Jul 17, 2025
đ€ Etâhem Haxhiademi (1902â1965)
NĂ« njĂ« kohĂ« kur ShqipĂ«ria endet midis retorikĂ«s politike dhe humbjes sĂ« thellĂ« shpirtĂ«rore, Etâhem Haxhiademi Ă«shtĂ« njĂ« zĂ« i rrallĂ«, qĂ« nuk kĂ«rkon pushtet, por pĂ«rmasĂ«, qĂ« nuk prodhon ideologji, por ngjall ndĂ«rgjegje estetike, historike dhe etike.
Ai është një nga ata intelektualë që me heshtjen, stilin dhe tragjedinë e tij krijuese ndërtoi një konservatorizëm të thellë kulturor, që pak e njohën si të tillë, por që gjithmonë ka qenë aty, i ngjizur në gjuhën e tij të pastër dhe në frymën e tij tragjike.
I lindur në Elbasan më 1902 dhe i formuar në Austri në filologji klasike, Haxhiademi është autori më përfaqësues i tragjedisë shqiptare, i vetmi që solli në shqip frymën e antikitetit, jo si imitim, por si përkthim të shpirtit shqiptar në rregull e formë, në dinjitet dhe përballje me fatin.
Tragjeditë e tij si Skënderbeu, Rozafa, Ulqini, Abeli e Pirrua janë më shumë se vepra letrare, janë manifestime të një morali të lartë, të një strukture të rendit e drejtësisë, ku njeriu nuk është as viktimë, as zot, por qenie që përballet me vetveten përmes ndërgjegjes.
Etâhem Haxhiademi ishte njĂ« konservator klasik: i pĂ«rmbajtur, i lidhur me gjuhĂ«n e pastĂ«r, me strukturĂ«n e mendimit, me respektin ndaj traditĂ«s dhe pĂ«rbuzjen ndaj kaosit ideologjik.
Ai i pa komunizmin dhe fashizmin si shkatërrime të njëjtë: të artit, të moralit dhe të njeriut. Ai nuk bëri deklarata politike, por në vargjet e tij, gjykimi është i qartë, pa rend, pa ndershmëri, pa nder, nuk ka Shqipëri që mund të mbijetojë.
Pas Luftës, ai u hesht. U dëbua nga shkrimet, u përjashtua nga kultura.
Jetoi i harruar, por pa u ankuar.
Vepra e tij mbijetoi si një ndër thesaret më të pastërta të artit të së djathtës shqiptare, një e djathtë që nuk kërkon të sundojë, por të ruajë, që nuk lufton për pushtet, por për formë, për masë, për moral dhe për gjuhë.
Sot, Etâhem Haxhiademi Ă«shtĂ« figura e heshtur e njĂ« ShqipĂ«rie qĂ« nuk do tĂ« shpĂ«tohet nga politika, por nga kthimi tek kultura, dinjiteti dhe rendi.
Ai nuk ndërtoi parti, por ngriti tempullin më të qetë e më të lartë të mendimit konservator shqiptar, tragjedinë.
đ Vijon nesĂ«r me figurĂ«n e radhĂ«sâŠ
Comments