📘 Rubrika Ditore: Historiku i së Djathtës Shqiptare (1912–2025) 🗓️ Dita 19 – 15 Korrik 2025

👤 Lef Nosi (1877–1945)

Nëse ka një figurë që mishëron më me përulësi, dinjitet dhe thellësi shërbimin konservator ndaj kombit, ajo është Lef Nosi. Historian, arsimtar, publicist, mbrojtës i dokumentit dhe i kujtesës, firmëtar i Pavarësisë dhe ministër i një Shqipërie të rrezikuar, ai është përfaqësuesi i atij konservatorizmi qytetar e institucional që nuk bërtet, por mban përgjegjësi, që nuk premton, por vepron në heshtje.

I lindur në Elbasan më 1877, i formuar në Austri dhe me veprimtari të vazhdueshme kulturore në atdhe, Nosi ishte një nga figurat kyçe të kombformimit shqiptar.

Ai mblodhi, ruajti dhe botoi arkiva, dokumente dhe dëshmi të historisë shqiptare, duke krijuar një vetëdije të qartë që pa kujtesë, kombi është bosh.

Për të, nuk ka atdhetari pa ndershmëri dhe nuk ka liri pa trashëgimi.

Si drejtues i gazetës Tomorri, si arsimtar dhe studiues, si përkrahës i alfabetit dhe i përhapjes së shqipes, ai punoi për ndërtimin e një shtrese të ndërgjegjshme intelektuale shqiptare, që nuk kërkonte lavdi, por stabilitet institucional, vazhdimësi, maturi dhe dinjitet kombëtar.

Gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore, Nosi pranoi të marrë pjesë në një qeveri të përkohshme shqiptare, jo për kolltuk, por për të shmangur rrëzimin total të rendit, për të ndalur shpërbërjen e shtetit dhe për të ruajtur vetë ekzistencën e kombit në një nga momentet më të errëta.

Pas ardhjes së komunistëve në pushtet, u arrestua, u burgos dhe u ekzekutua pa gjyq, si shumë burra të urtë që nuk i shërbyen dhunës, por as nuk iu përkulën asaj.

Sot, figura e Lef Nosit është ende e nëndheshme në kujtesën kolektive, por ajo përfaqëson një ndërgjegje të rrallë të së djathtës shqiptare, një të djathtë të heshtur, të matur, të përkushtuar ndaj institucioneve, ndaj historisë, ndaj qytetarisë, ndaj atdheut jo si flamur për ta tundur, por si barrë për ta mbajtur.

Ai nuk la pas fjalime të mëdha.

Por la pas një trashëgimi që thotë: “Një komb nuk mbahet në këmbë me premtime, por me besnikëri ndaj kujtesës dhe rendit që ruan nderin.”

📝 Vijon nesër me figurën e radhës…