📘 Rubrika Ditore: Historiku i së Djathtës Shqiptare (1912–2025) 🗓️ Dita 2. 28 Qershor 2025

👤 Abaz Ermenji (1913–2003)

Në plejadën e figurave fisnike dhe të pathyeshme të shekullit XX shqiptar, Abaz Ermenji është një ndërgjegje që nuk pranoi të vdiste.

I lindur në vitin 1913 në Skrapar, një trevë me ndjenjë të thellë krenarie dhe qëndrese, ai mishëroi një përzierje të rrallë intelektuali, luftëtari dhe moralisti.

I formuar në Paris në histori dhe filozofi, u kthye në Shqipëri me shpirt republikan dhe frymë qytetarie, duke besuar se beteja shqiptare nuk ishte për pushtet, por për zgjim moral dhe qytetar.

Figurë qendrore në Ballin Kombëtar, ai u dallua si në fushëbetejë ashtu edhe në qartësinë e mendimit.

Ndryshe nga shumë të tjerë, ai e kundërshtoi njëherësh fashizmin dhe komunizmin, duke mbetur ndër të vetmit që nuk e njollosën kurrë ndërgjegjen për interesa.

I arrestuar dhe i internuar nga komunistët, më vonë mërgoi në Perëndim, ku vazhdoi luftën me fjalë, ide dhe ndërgjegje të pashtershme.

U kthye në një figurë simbol të shqiptarëve antikomunistë në mërgim, një profet i lirisë që nuk pranoi kompromis.

Por Abaz Ermenji nuk ishte thjesht politikan, ai ishte filozofi i djathtës shqiptare.

Për të, e djathta nuk ishte doktrinë interesi, por një mision morali dhe ndërgjegjeje.

Në shkrimet dhe fjalimet e tij, sidomos gjatë viteve të mërgimit, ai hodhi themelet e një Shqipërie të ndërtuar mbi dinjitet, drejtësi, identitet kombëtar dhe bashkësi shpirtërore.

Lirinë ai e kuptonte si përgjegjësi, jo si premtim; si sakrificë, jo si rehati.

Ai shkruante: “Shqipëria nuk do të jetë kurrë e lirë pa qenë më parë shqiptari i lirë nga barku dhe frika. Liria e vërtetë fillon me dinjitetin, jo me oreksin.”

Ai refuzoi diktaturën marksiste, por po aq edhe liberalizmin bosh, që nuk kishte rrënjë as kujtesë.

Konservatorizmi i tij ishte shpirtëror dhe kombëtar, i lidhur me familjen, nderin, gjuhën, kujtesën dhe sakrificën.

Për të, kombi nuk ishte një territor, por një lidhje besnikërie dhe përkushtimi.

Në vitet ’90, kur u kthye në Shqipëri, e gjeti shoqërinë të sakatuar shpirtërisht.

Edhe i moshuar, nuk heshti.

Denoncoi riciklimin e elitave, tranzicionin si iluzion dhe degradimin moral të shoqërisë shqiptare.

Paralajmëroi se pa rikthim të virtytit, nuk do kishte Shqipëri të vërtetë, por një hije të saj të banuar nga klientë dhe të pafytyrë.

Për Abaz Ermenjin, e djathta nuk ishte partia e të pasurve, as thjesht e atyre që ishin kundër komunizmit me fjalë.

Ajo ishte shtëpia shpirtërore e atyre që kujtojnë, që qëndrojnë pa urrejtje, që besojnë se kombi trashëgohet jo me hartë, por me gjuhë, besnikëri dhe sakrificë.

Vdiq në vitin 2003, i varfër dhe thuajse i harruar. Por la pas një zjarr që ende digjet në ata që kërkojnë jo thjesht një Shqipëri tjetër, por një shqiptar më të mirë.

Zëri i tij mbetet udhërrëfyes, i qetë, i kthjellët, i pakorruptueshëm.

⸻

📝 Vijon nesër me figurën e radhës…