📘 Rubrika Ditore: Historiku i së Djathtës Shqiptare (1912–2025)🗓️ Dita 6. 2 Korrik 2025

👤 At Anton Harapi (1888–1946)

Në ndërgjegjen shqiptare, pak figura qëndrojnë si At Anton Harapi, burrë i Zotit dhe i Atdheut, filozof i moralit dhe prift i sakrificës.

I lindur në Shirokë të Shkodrës në vitin 1888, i formuar në Bosnje, Austri dhe Itali, At Harapi mishëroi një të djathtë që nuk buron nga pushteti, por nga ligji i ndërgjegjes.

Ai besonte se Shqipëria duhej të bëhej si një bashkësi besnike dhe e përgjegjshme, ku fjala e dhënë vlen më shumë se ligji i shkruar, dhe ku nderi është më i shtrenjtë se jeta.

Pedagog në kolegjin françeskan, autor i veprës filozofiko-shpirtërore Andrra e Pretashit, eseist, fjalëformues dhe mendimtar me horizont europian, ai nuk bërtiti asnjëherë për Shqipërinë, ai e ndërtoi në heshtje, përmes dijes, edukatës dhe shërbimit.

Në vitet e Luftës së Dytë Botërore, i thirrur në qeverinë shqiptare për të shmangur gjakderdhjen, ai pranoi me kusht që të mbronte dinjitetin e kombit dhe të ndalonte kaosin dhe hakmarrjen.

At Anton Harapi nuk kërkoi asnjëherë të jetë politikan. Ai ishte etika që ndërhynte për të ndaluar shembjen morale të një shoqërie në rrënim. Ishte atdhetar jo si titull, por si përgjegjësi, dhe refuzoi çdo akt që binte ndesh me ndërgjegjen e tij.

Ai tha: “Mund të vritni trupin tim, por nuk mund të më thyeni shpirtin.”

Dhe ashtu ndodhi. Komunistët e pushkatuan më 1946, por figura e tij nuk u ul asnjëherë në baltën ku e hodhën.

Mendimi i tij ishte thellësisht konservator dhe kombëtarist.

Ai e shihte kombin si një urë mes së përjetshmes dhe të përkohshmes.

Për të, shteti nuk duhej të jetë instrument kontrolli, por kujdestar i rendit moral dhe shërbëtor i virtytit.

Familja, feja, prona, e drejta natyrore dhe fjala e dhënë ishin gurët e themeleve të një Shqipërie që ai ëndërronte, por që nuk e pa kurrë të lindur.

At Harapi ishte gjithmonë kundër dhunës, por jo i frikësuar; kundër komunizmit, por jo hakmarrës; kundër padrejtësisë, por gjithmonë i pajtuar me vdekjen, nëse ajo vinte për nderin e tij.

Ai është simboli i asaj të djathte shqiptare që rrjedh nga ndërgjegjja, përulësia, guximi dhe pastërtia e shpirtit, dhe që nuk u korruptua kurrë nga frika apo pushteti.

Në një epokë të thirrjeve të zbrazëta, At Harapi mbetet zëri i brendshëm i një Shqipërie që e shikon njeriun jo si votë, por si frymë.

Ai nuk i përkiste asnjë partie, por ishte themel i një Republike të Ndërgjegjes, që ne ende nuk e kemi ndërtuar.

Dhe derisa ajo të lindë, emri i tij do të qëndrojë si kujtesë, si ndërgjegje dhe si kushtrim.

📝 Vijon nesër me figurën e radhës…